Çekiçli Kırıcı Motoru

Çekiçli kırıcı, bir milin üzerine dizilmiş disklere pimlerle asılan çekiçlerin taşa hızla çarptığı, kırılan parçaların da rotorun altındaki ızgara çubuklarından süzülerek çıktığı bir makinedir. Kireçtaşı, marn, alçıtaşı, kömür ve kuru kil gibi orta sert ve yumuşak malzemede tek geçişte ince ürün verdiği için hem agrega ocaklarında hem çimento ve kireç tesislerinde yaygındır. Bu sayfa, makinenin rotorunu döndüren elektrik motorunu ele alır; tesisin bütününe dair genel çerçeve konkasör ve taş kırma tesisleri için elektrik motorları sayfasındadır.

Rotor nasıl kırar, motor neyi taşır?

Çekiçler rotor dönerken merkezkaç etkisiyle dışa açılır ve taşa çarptıkları anda enerjilerinin bir kısmını aktarır. Taş ya çarpmayla, ya gövdedeki kırma plakasına fırlayarak, ya da çekiç ile ızgara arasında sürtünerek ufalanır. Bütün bu işin enerjisi rotorun dönme enerjisinden gelir; motor, çekiçlerin kaybettiği hızı her an yeniden kazandırır.

Bu yüzden motorun gördüğü yük iki bileşenlidir. Birincisi sürekli kırma gücüdür: besleme debisi ve malzemenin sertliği arttıkça yükselir. İkincisi, iri bir parçanın girişinde ya da ızgaranın tıkanmasında oluşan kısa darbelerdir. Ağır rotor bu darbelerin büyük kısmını kendi ataletiyle karşılar ve motoru onlardan korur; bu yüzden çekiçli kırıcıda motor akımı çeneli kırıcıya göre daha düzgün görünür.

Uzun kalkış: ağır rotorun hızlandırılması

Çekiçli kırıcının motor açısından en zorlu anı kırma değil, kalkıştır. Disk, çekiç ve kasnaktan oluşan rotor büyük bir eylemsizlik momentine sahiptir; motor bu kütleyi sıfırdan anma devrine kadar hızlandırırken uzun süre yüksek akım çeker. Bu süre boyunca sargıda ısı birikir. Motor sık sık durdurulup kaldırılıyorsa, ard arda kalkışlar sargıyı normal çalışmadan daha çok ısıtır.

Pratikte şunlar önerilir: rotor her zaman boşken kaldırılır, besleme ancak motor tam devre ulaştıktan sonra açılır. Kalkış süresi ve rotor ataleti kırıcı üreticisinden istenir, motor seçiminde bu bilgi de bize iletilir. Yıldız-üçgen kalkışta düşen tork ağır bir rotoru yeterince hızlandıramayabilir; böyle durumlarda yumuşak yol verici ya da frekans konvertörü düşünülür. Ard arda kalkış sayısını sınırlayan bir kumanda düzeni ve sargıya yerleştirilen PTC termistör, uzun kalkışlarda sargıyı korumanın pratik yollarıdır; termistör sipariş seçeneğidir.

Devir, kasnak ve kaplin seçimi

Çekiç ucunun çevre hızı ürün inceliğini belirleyen başlıca değişkendir: hız arttıkça ürün incelir ama çekiç ve ızgara aşınması da artar. Rotor devrini kırıcı üreticisi belirler; motor devri buna kasnak oranı ya da doğrudan bağlantıyla eşlenir.

Kayış-kasnak aktarımı

En yaygın düzende 4 ya da 6 kutuplu motor, V kayışlarla rotor kasnağını döndürür. Kasnak oranı rotor devrini ayarlamaya izin verir; ayrıca kırılmayan bir demir parça kırıcıya girdiğinde kayışın kısa süre kayması mekanik darbenin bir kısmını sönümler. Bunun bedeli, motorun tahrik tarafı rulmanına binen sürekli radyal yüktür. Kasnak mil omzuna yakın takılmalı, kayış gerginliği kayış üreticisinin değerinde tutulmalı ve yeni kayışlar ilk çalışma saatlerinden sonra yeniden gerilmelidir.

Doğrudan kaplin bağlantısı

Rotor devri motorun nominal devrine yakınsa motor esnek kaplinle doğrudan bağlanabilir; bu düzende rulmana kayış yükü binmez ama darbeler de doğrudan mile gelir. Bazı tesislerde araya hidrolik kaplin konarak kalkışta motorun yükü kademeli alması sağlanır. Kaplinli düzende motor ile kırıcının ortak kaideye oturması ve hizalamanın komparatörle yapılması gerekir.

Çift yönlü rotor, aşınma ve titreşim

Pek çok çekiçli kırıcı, çekiçlerin iki yüzünü de kullanmak için dönüş yönü değiştirilerek çalıştırılır. Standart üç fazlı motorun yönü iki besleme ucunun yeri değiştirilerek çevrilir; bu işlem kumandada bir yön seçici ile yapılıyorsa motor tamamen durmadan ters yöne yol verilmemelidir. Kayışlı düzende kasnak ve kayış da her iki yöne uygun olmalıdır.

Çekiçler aşındıkça ya da biri kırılıp düştükçe rotorun dengesi bozulur. Dengesiz rotor titreşimi kayışlar ve kaide üzerinden motora geçer, rulman ömrünü kısaltır ve ayak cıvatalarını gevşetir. Çekiçlerin karşılıklı çiftler hâlinde değiştirilmesi, değişim sonrası titreşimin kontrol edilmesi ve motor kaidesi cıvatalarının periyodik sıkılması motoru da korur.

Tozlu ve nemli malzemede motor ortamı

Çekiçli kırıcı ince ürün verdiği için çevresine bol toz yayar. Toz motorun soğutma kanatları arasında birikirse ısı atımı azalır; tozla sargı sıcaklığı arasındaki bu ilişki uzun kalkışlarla birleştiğinde motor beklenenden çabuk ısınır. Fan kapağının ve kanatların temizliği bakım planına yazılmalı, mümkünse motor kırıcının toz çıkışından uzak tarafa yerleştirilmelidir.

HEM'in üç fazlı motorları IP55 gövde ve F sınıfı yalıtımla gelir. Kil ve marn gibi nemli malzemede ızgara tıkanabilir; bu durumda rotor yükü artar ve motor akımı yükselir. Akım izleme ya da aşırı yük rölesi, tıkanmayı motor ısınmadan önce haber verir. Kışın uzun süre duran tesislerde yoğuşma ısıtıcısı istenebilir. Toz yoğunluğu çok yüksek ya da yanıcı toz içeren ortamlar için standart motor uygun değildir; bu koşul siparişte mutlaka belirtilmelidir.

Örnek motor seçimi

Bu motorlar yalnızca örnek olarak verilmiştir; doğru motor, kırıcının rotor ataletine ve yüküne, istenen devre, bağlantı şekline ve sahadaki koşullara bakılarak seçilir. Örneğin 225M-4 modeli 1485 d/d'de 289,4 Nm, 250M-6 modeli 985 d/d'de 358,7 Nm nominal tork verir; 75 kW'lık 280S-4 modelinin servis faktörü 1,15'tir.

Motor talebinde hangi bilgiler gerekli?

Bize kırıcının markasını ve tipini, gereken güç (kW) ve devir (d/d) değerini, şebeke gerilimini, motorun montaj biçimini (çoğu kayışlı düzende ayaklı B3), aktarma şeklini, kalkış yöntemini, çift yönlü çalışma olup olmadığını ve adet bilgisini yazın. Değişecek motorun etiket fotoğrafı çoğu soruyu tek başına yanıtlar. Ayaklı ve flanşlı seçenekler gövde büyüklüğüne göre değişir; mil ve flanş ölçüleri siparişte birlikte kontrol edilir.

Uygun modelleri ve fiyatları elektrik motoru mağazamızda inceleyebilir, büyük güçler için pik döküm gövdeli motorlara bakabilirsiniz. Sürücüyle çalışma düşünüyorsanız inverter uyumlu motorlar sayfası düşük devirde soğutma ve kablo filtresi konularını anlatır. WhatsApp ve telefon bilgilerimiz iletişim sayfasındadır.

Sık Sorulan Sorular

Çekiçli kırıcı motoru kalkışta neden uzun süre yüksek akım çeker?

Ağır rotorun eylemsizlik momenti büyüktür ve motor bu kütleyi sıfırdan anma devrine çıkarana kadar kalkış akımına yakın akım çeker. Rotor boşken kaldırmak ve uygun kalkış yöntemini seçmek bu süreyi kısaltmaz ama sargıyı ve şebekeyi rahatlatır.

Çekiçli kırıcıda 3000 d/d motor kullanılabilir mi?

Rotor devri yüksek küçük kırıcılarda 2 kutuplu motor görülebilir, ancak çoğu makinede 4 ya da 6 kutuplu motor ve kayış aktarımı tercih edilir. Hangi devrin uygun olduğunu rotor devri ve kasnak oranı belirler; karar kırıcı üreticisinin verisine göre verilir.

Rotorun dönüş yönünü değiştirmek motora zarar verir mi?

Motor her iki yönde de çalışabilir; yön iki faz ucunun yeri değiştirilerek çevrilir. Zarar, motor dururken değil dönerken ters yöne yol verildiğinde oluşur. Kumandada yön değişiminden önce tam duruş beklenmelidir.

Çekiçler değiştirildikten sonra motorda titreşim artarsa ne yapılmalı?

Önce çekiçlerin karşılıklı çiftler hâlinde ve aynı ağırlıkta takıldığı kontrol edilir. Ardından kayış gerginliği, kasnak salgısı ve motor ayak cıvataları gözden geçirilir. Titreşim sürüyorsa rotorun balansı kırıcı tarafında ele alınmalıdır.