400 V Şebeke İçin 3 Fazlı Elektrik Motorları

Bir trifaze motorun elektrik tarafında sorunsuz devreye girmesi üç bilginin uyuşmasına bağlıdır: tesisteki fazlar arası gerilim, etikette yazan sargı gerilimi ve motora nasıl yol verileceği. Biri tutmazsa doğru kW ve devirle seçilmiş motor bile kalkışta zorlanır ya da sargısı ısınır. Bu sayfa HEM Motor'un 0,25–355 kW üç fazlı serisini yalnızca şebeke açısından ele alıyor.

Model kodları, IEC gövdeleri ve devir seçenekleri Trifaze Elektrik Motorları sayfasında ayrıca listelenir.

Türkiye'de 400 V 50 Hz Şebeke: "380'lik Motor" Ne Demek?

Sahada hâlâ "380'lik motor" denir. Oysa bugünkü alçak gerilim şebekesinin anma değeri faz-faz 400 V, faz-nötr 230 V'tur; eskiden kullanılan değerler bu seviyeye çekilmiştir. Etiketinde 400 V karşılığı olan bir motor, ölçümde 380 V gösteren ve tolerans içinde kalan bir hatta da çalışır.

HEM Motor'un satıştaki 117 trifaze modelinin hepsi 50 Hz içindir. Tesisiniz 60 Hz ile besleniyorsa ya da hat gerilimi 400 V'tan farklıysa bunu sipariş öncesinde belirtin.

Seride İki Sargı Gerilimi ve Aradaki Sınır

Etiketteki çift gerilim, aynı sargının iki bağlantı biçimiyle iki ayrı şebekeye uyduğunu söyler. Düşük olan sayı üçgene, yüksek olan sayı yıldıza karşılık gelir. HEM verisinde sınır 3 kW ile 4 kW arasından geçer. 0,25–3 kW arasında 42 model 230/400 V sargı taşır; 400 V'luk hatta bunlar yıldızda çalışır. 4–355 kW arasındaki 75 model 400/690 V sargılıdır; aynı hatta üçgende çalışır, 690 V'luk bir şebekede ise yıldıza alınabilir.

Tablo satıştaki modellerden derlendi; uygun yöntemi yükün kalkış karakteri, trafo gücü ve dağıtım şirketinin şartları belirler.

Klemens Kutusunda Altı Uç ve Köprü Lamaları

Her faz sargısının iki ucu klemens kutusuna gelir; toplam altı bağlantı noktası vardır. Sargı başları (U1, V1, W1) üstte, sargı sonları kaydırılmış sırayla (W2, U2, V2) altta durur. L1, L2 ve L3 iletkenleri iki bağlantıda da üstteki başlara bağlanır; farkı köprü lamaları yaratır.

• Yıldız: alttaki üç sargı sonu yan yana iki köprüyle tek noktada birleştirilir. 3 kW ve altındaki modeller 400 V'ta böyle bağlanır.
• Üçgen: lamalar dik konumda takılır ve her sargı başı altındaki uca köprülenir. 4 kW ve üstü modellerin 400 V'taki düzeni budur.
• Yıldız-üçgen kalkış: lamalar çıkarılır, altı ucun her biri ayrı damarla panodaki kontaktörlere taşınır.

Topraklama (PE) iletkeni kutudaki topraklama vidasına mutlaka bağlanır; kablo çapına uyan rakor ve boş girişlerde kör tapa IP55 korumayı klemens kutusunda da sürdürür. Enerji vermeden önce köprü düzenini etiketle karşılaştırın.

Yıldız-Üçgen Kalkış Hangi Modelde Mümkün?

Yıldız-üçgen kalkışta motor yıldız bağlı başlar ve her faz sargısı hat geriliminin yaklaşık 0,58 katını görür. Devir yükselince bağlantı üçgene çevrilir, sargı tam gerilime geçer. Kalkış akımı ve kalkış torku direkt yol vermeye kıyasla yaklaşık üçte bire iner.

Yöntemin şartı, motorun normal işletmede şebeke gerilimine eşit üçgen geriliminde çalışmasıdır. 400 V'luk hatta bunu 400/690 V sargı sağlar; dolayısıyla HEM serisinde 4 kW'tan itibaren her model yıldız-üçgen şalterle kullanılabilir. 230/400 V sargılı küçük modeller 400 V'ta zaten yıldız çalıştığından üçgene alınamaz; onlara direkt, soft starter veya sürücüyle yol verilir.

Tork da üçte bire düştüğünden yöntem boşta kalkan fan, vanası kısık pompa ve testereye uyar. Dolu konveyör, kırıcı veya karıştırıcı gibi yük altında kalkan makinelerde soft starter ya da frekans konvertörü düşünülür.

Faz Sırası, Dönüş Yönü ve Faz Kaybı

Motorun hangi yöne döneceğini şebekenin faz sırası belirler. Yön yanlışsa enerjiyi kesip kilitledikten sonra iki faz ucunun yeri değiştirilir; pompa ve fanlarda ilk çalıştırmada kısa bir yön denemesi yapın. Sık yön değiştiren makinelerde ileri-geri kontaktör grubu ya da sürücü kullanılır.

Bir faz koparsa motor kalan iki fazdan beslenmeyi sürdürür, çektiği akım artar ve sargı hızla ısınır. Faz gerilimleri arasındaki dengesizlik de akımı dengesizleştirir; bu yüzden devreye almada üç faz ayrı ayrı ölçülmelidir. Panoda şu koruma zinciri önerilir:

• anma akımına ayarlı motor koruma şalteri (MPCB) ya da termik röle,
• faz kopmasını ve yanlış faz sırasını gören bir faz koruma rölesi,
• sık kalkışlı veya kritik işlerde sipariş seçeneği olan PTC ya da PT100 sargı sensörü ve izleme rölesi; nemli ortamda bekleyecek motorlar için yoğuşma ısıtıcısı.

Ayrıntılar termik röle, sigorta ve MPCB rehberinde.

Kablo ve Şalter Seçiminde Anma Akımı: Üç HEM Örneği

Panodaki her hesap etiketteki 400 V anma akımıyla başlar. Termik koruma bu değere ayarlanır; kablo kesiti ise buna ek olarak kalkış akımı, hat uzunluğu ve kabul edilen gerilim düşümüyle belirlenir. HEM'in 1500 d/d modellerinden üç örnek:

• 3 kW, 100L2-4 (230/400 V, yıldız): nominal 1450 d/d, anma akımı 6,02 A. Termik ayar doğrudan bu değerdir.
• 7,5 kW, 132M-4 (400/690 V, üçgen): 1460 d/d'da 400 V akımı 14,3 A. Yıldız-üçgen panoda termik röle sargı koluna yerleştirilmişse ayar yaklaşık 14,3 × 0,58 ≈ 8,3 A olur.
• 75 kW, 280S-4 (400/690 V, SF 1,15): nominal 1486 d/d, anma akımı 129 A. Bu güçte kalkış yöntemi kablo ve şalter seçimini doğrudan belirler; yıldız-üçgen devrede sargı kolundan yaklaşık 75 A geçer.

Bu üç model yalnızca örnektir; asıl seçimi makinenin yükü, istenen devir, montaj biçimi ve çalışma ortamı belirler. Öteki güçlerin akımları akım tablosunda, tüm modeller elektrik motoru mağazasında, ilk enerji öncesi kontroller devreye alma listesinde yer alır.

Sürücüyle Besleme ve Tek Fazlı Hat

Motor bir frekans konvertörüyle beslenecekse hız ayarı serimizde mümkündür. Düşük devirde uzun süre tam yük çekilecekse milin taşıdığı fan yetmeyebilir ve ayrı fan eklenir; sürücü ile motor arası kablo uzunsa çıkışa dv/dt ya da sinüs filtresi konur. Bu iki durumu siparişte yazın; ayrıntı inverter sorusunda. Yalnız 230 V monofaze hat bulunan yerlerde monofaze elektrik motoru serimiz ya da tesise trifaze besleme çekilmesi değerlendirilir.

Teklif İçin Şebeke ve Makine Bilgileriniz

Size doğru sargı ve bağlantıyla motor önerebilmemiz için motorun süreceği makineyi, istenen güç (kW) ve devir (d/d) değerini, tesisteki şebeke gerilimi ile frekansı, düşündüğünüz yol verme yöntemini, montaj tipini ve adet bilgisini iletin. Ayaklı, flanşlı ve dikey yapıların gövdeye göre hangilerinin verildiği montaj şekilleri sorusunda yer alır; flanş ve mil ölçüsünü siparişte birlikte doğrularız.

Eski bir motorun yerine alıyorsanız etiket fotoğrafını göndermeniz yeterli; sargı gerilimi ve bağlantı da etiketten okunur. Stoktan teslim modeller için mağazayı, liste fiyatları için trifaze motor fiyat sayfasını inceleyin; teklif için iletişim sayfamızdan bize yazın.

Sık Sorulan Sorular

Etiketinde 380 V yazan eski motorumu 400 V hatta kullanabilir miyim?

Evet. İki değer de aynı şebekeyi anlatır, biri eski biri güncel adlandırmadır ve motorlar tolerans içinde sorunsuz çalışır. Dikkat edilecek nokta, klemens bağlantısının etiketteki 400 V karşılığına göre yapılmasıdır.

5,5 kW motorumu yıldız-üçgen şalterle çalıştırabilir miyim?

Evet. 5,5 kW modellerimizin sargısı 400/690 V olduğu için motor 400 V hatta normalde üçgen bağlıdır ve yıldız-üçgen şalter bu motorla kullanılabilir. Lamalar sökülür, altı uç panoya çekilir.

2,2 kW motoru 400 V'ta üçgen bağlarsam ne olur?

Bu güçteki modeller 230/400 V sargılıdır. Üçgende her sargıya tasarım değerinin yaklaşık 1,73 katı gerilim gelir; akım hızla yükselir ve sargı kısa sürede hasar görür. 400 V'ta doğru bağlantı yıldızdır.

Faz koruma rölesi motor koruma şalterinin yerini tutar mı?

Hayır, ikisi farklı arızaya bakar. Faz rölesi kopuk faz ve yanlış sırayı yakalar; MPCB veya termik röle aşırı yükte anma akımına göre açar. Kritik işlerde PTC sensörü üçüncü bir katman ekler.