1500 Devir Elektrik Motorları

Bu kategoride, 50 Hz şebekede senkron devri 1500 d/d olan dört kutuplu (4 kutup) üç fazlı asenkron motorlar yer alır. Sanayideki genel amaçlı makinelerin büyük kısmı bu devir grubuyla çalışır; dört kutuplu sargı, iki kutuplu motorun yüksek hızı ile altı kutuplu motorun yüksek torku arasında dengeli bir ara nokta sunar. Sayfada grubun teknik mantığını, HEM Motor'un satıştaki dört kutuplu modellerinden alınmış gerçek devir ve tork değerlerini ve motor seçerken kontrol edilecek noktaları bulacaksınız.

Dört kutup neden genel amaçlı makinelerin varsayılanıdır?

Bir asenkron motorun hızını belirleyen ilk etken, stator sargısındaki kutup sayısıdır. Dört kutuplu sargıda dönen manyetik alan, şebekenin her periyodunda yarım tur ilerler. 50 Hz'lik besleme için hesap şöyledir: 120 × 50 / 4 = 1500. Yani alan dakikada 1500 tur döner.

Pek çok makine milinin rahat çalıştığı hız bandı bu değere yakındır. Çark, kasnak ya da redüktör girişi tasarlanırken makine üreticileri sıklıkla dört kutuplu motoru referans alır; yedek motor ararken en sık karşılaşılan etiketin 4 kutuplu olması da bundandır. Bu grubun dengesini üç başlıkta özetleyebiliriz:

• Hız: makine millerinin çoğuna ya kaplinle ya da makul bir aktarma oranıyla uyum sağlar.
• Tork: aynı güçteki iki kutuplu motorun yaklaşık iki katıdır; ağır kalkışlı olmayan yüklerin büyük bölümü için yeterli pay bırakır.
• Gövde: altı kutuplu eşdeğerine kıyasla çoğu güçte bir küçük IEC gövdeyle karşılanır; rulmanlar ise iki kutupluya göre daha düşük çevresel hızda döner.

Senkron devir ile etiketteki nominal devir neden farklıdır?

1500 d/d, rotorun değil manyetik alanın hızıdır ve senkron devir olarak adlandırılır. Rotor bu alana hiçbir zaman tam yetişemez; çünkü rotor çubuklarında akım ancak alan ile rotor arasında bir hız farkı bulunduğunda indüklenir. Bu farka kayma denir ve tork üretiminin ön koşuludur. Bu nedenle dört kutuplu bir motorun etiketinde 1500 değil, anma yükünde ölçülen nominal devir yazar.

HEM Motor'un bu gruptaki modellerinde nominal devir alüminyum gövdelilerde 1340–1465 d/d, pik döküm gövdelilerde 1400–1490 d/d aralığındadır. Küçük güçlerde kayma görece büyüktür; ailenin en küçüğü olan 71M1-4'ün etiketinde 1340 d/d yazar. Güç büyüdükçe fark daralır ve 355M-4 modelinde nominal değer 1490 d/d'ye ulaşır. 185 kW ve 355 kW modellerin nominal devri yayımlanan ürün verisinde bulunmadığından burada verilmez; bu iki model için değeri teklif sırasında isteyebilirsiniz.

Bu ayrımın sahadaki karşılığı şunlardır:

• Kasnak çapı, redüktör çıkış hızı ya da pompa debisi hesaplanırken 1500 yerine seçilen modelin nominal devri kullanılmalıdır.
• Yüksüz dönen motorda ölçülen hız etiket değerinin üzerinde çıkabilir; bu bir arıza belirtisi sayılmaz.
• Etiketteki değerin belirgin biçimde altına inen bir motor aşırı yük ya da besleme sorunu işareti olabilir; böyle bir durumda akım ve gerilim ölçülmelidir.

Kaymanın ayrıntısını, etiketteki devrin neden tam 1500 çıkmadığını anlatan SSS yazısında bulabilirsiniz.

Gövde malzemesi, güç aralığı ve gerilim seçenekleri

Dört kutuplu grupta iki gövde ailesi vardır. Alüminyum gövdenin hafifliği, küçük güçlü motorların elle taşınmasını ve yerine oturtulmasını kolaylaştırır. Pik döküm gövde ise küçük güçlerden başlayıp en büyük modellere kadar uzanır; daha rijit bir gövde istenen tesislerde genellikle bu aile tercih edilir.

Sargı gerilimi güce bağlıdır: küçük güçlerde (3 kW dahil) 230/400 V (Δ/Y), 4 kW ile başlayan güçlerde 400/690 V (Δ/Y) sargı kullanılır. Bütün modellerin anma değerleri 50 Hz içindir; gövde koruması IP55, yalıtım F sınıfıdır. 0,55 kW ile 11 kW arasındaki her model kodunun bir alüminyum, bir de pik döküm karşılığı vardır; ürün verisinde devir, tork ve akım değerleri aynı görünen bu çiftlerde karar, montaj yeri ve gövde tercihine kalır.

Listedeki tutarlar standart B3 ayaklı yapıya göredir; B5, B14 ya da B35 seçildiğinde tutar farklılaşabilir, bu durum sipariş aşamasında netleşir. Güncel tutarı model kartında ve ürün sayfasında görebilirsiniz; gösterilen rakamlar 24.09.2026 IE3 fiyat listesi esas alınarak KDV hariç TL cinsindendir. Gövde ailelerinin tamamı için alüminyum gövdeli ve pik döküm gövdeli motor kategorilerine bakabilirsiniz.

Ürün sayfasıyla doğrulanmış örnek modeller

Aşağıdaki altı model, grubun küçük güçten büyük güce nasıl ölçeklendiğini gösterir. Değerler ilgili ürün sayfalarındaki teknik veriden alınmıştır; model koduna tıklayarak tam veri sayfasını açabilirsiniz.

Tablodan iki eğilim okunur. Birincisi, güç arttıkça kayma azalır ve nominal devir senkron değere yaklaşır. İkincisi, tork güçle neredeyse doğru orantılı büyür: 132M-4'ten 160L-4'e geçildiğinde güç iki katına çıkarken tork da yaklaşık iki katına yükselir.

Aynı güçte 2, 4 ve 6 kutup: devir ve tork karşılaştırması

Mil gücü, tork ile devrin çarpımına bağlıdır; güç sabit tutulup kutup sayısı artırıldığında devir düşer, tork yükselir. Aşağıdaki karşılaştırmada üç güç kademesi için HEM Motor'un pik döküm modelleri yan yana konmuştur.

Üç kademede de aynı tablo ortaya çıkar: dört kutuplu motor, iki kutupluya göre yaklaşık iki kat tork verir; altı kutuplunun torkunun ise yaklaşık üçte ikisine ulaşır. Gövde tarafında da fark görülür: 4 kW'ta altı kutuplu model 132M gövdeye, 15 kW'ta 180L gövdeye çıkarken dört kutuplu model bir alt gövdede kalır.

Makine daha yüksek mil hızı istiyorsa 3000 devir elektrik motorları, daha düşük hız ve daha yüksek tork gerekiyorsa 1000 devir elektrik motorları sayfası incelenebilir. Kutup sayısının torku nasıl kaydırdığı kutup seçimiyle ilgili SSS yazısında işlenir; her gücün tork değerleri de tork tablosu yazımızda toplanmıştır.

Mevcut motorun yerine koyarken montaj ve elektrik kontrolü

Eski bir dört kutuplu motoru yenisiyle değiştirirken etiketteki IEC gövde numarasının tutması yalnız bir başlangıç ipucudur. Yeni motorun makineye uyup uymadığı şu karşılaştırmalarla netleşir:

• Bağlantı yapısı: B3 ayaklı mı, B5/B14 flanşlı mı, yoksa ayak ve flanş birlikte (B35) mi?
• Mil çapı ve mil boyu; kaplin veya kasnak göbeğinin bu ölçülere uyması.
• Ayak delikleri arasındaki mesafeler ve mil ekseninin taban yüksekliği.
• Flanşlı yapılarda merkezleme çapı, flanşın dış çapı ve cıvata deliklerinin dizilimi.
• Elektrik tarafında sargı gerilimi ve bağlantı şekli (Δ/Y; 230/400 V veya 400/690 V) ile tesisin şebeke gerilimi.

3 kW ile 4 kW arasındaki geçişe ayrıca dikkat edin. 230/400 V sargılı küçük modeller 400 V şebekeye yıldız (Y) bağlanır; 400/690 V sargılı modeller ise aynı şebekede üçgen (Δ) çalışır. Yıldız-üçgen yol verme düzeni kurulu bir panoda kullanılacak motorun sargı gerilimi bu nedenle önceden kontrol edilmelidir.

Sökülecek motorun plakasını ve klemens kutusunun içini fotoğraflayıp WhatsApp hattına iletmeniz işi hızlandırır; ölçüler ile sargı bağlantısı birlikte incelenir ve uygun model teyit edilir. Flanşlı yapıların ölçü mantığı B5 ve B14 flanşlı motorlar, ayaklı-flanşlı yapılarınki B34 ve B35 motorlar sayfasında anlatılır. Gövde numarasının nasıl okunduğu ise motor gövde numarası sorusunda açıklanır.

Dört kutuplu motorun sık düşünüldüğü uygulamalar

Aşağıdaki makineler, genellikle bu devir grubunun düşünüldüğü işlerdir. Listede makinenizin adının geçmesi uygunluğu tek başına kanıtlamaz; son kararı yükün karakteri, gereken mil devri, aktarma düzeni (kaplin, kayış-kasnak ya da redüktör) ve çalışma koşulları belirler.

• Santrifüj pompalar: çark bu hız bandına göre tasarlanmışsa motor kaplinle bağlanabilir; daha yüksek basma yüksekliği isteyen pompalarda iki kutup da gündeme gelebilir.
• Fanlar ve aspiratörler: fan hızı kayış-kasnakla ayarlanabildiğinden dört kutup sık kullanılan bir başlangıç noktasıdır; büyük çaplı fanlarda altı kutup da değerlendirilir.
• Bantlı ve zincirli konveyörler: motor çoğunlukla bir redüktörle birlikte çalışır ve redüktör oranı nominal devre göre hesaplanır.
• Vidalı ve pistonlu kompresörler: makine üreticisi kasnak oranını çoğu zaman belirli bir motor hızına göre verir; etiket değeri bu yüzden önem taşır.
• Karıştırıcılar ve mikserler: koyu kıvamlı ürünlerde kalkış anındaki yük belirleyicidir; redüktörlü kullanım yaygındır.

Redüktörlü uygulamalarda kutup sayısını değiştirmek çıkış hızını doğrudan değiştirir. Aynı redüktöre farklı devirli motor bağlamanın sonucu redüktör çıkış devrini ele alan SSS yazısında örnekle gösterilir.

Teklif ve sipariş için hazırlamanız gerekenler

Doğru modelin ilk seferde belirlenmesi için şu bilgileri birlikte iletmeniz yeterlidir:

• Güç (kW) ve dört kutuplu (1500 d/d) motor istendiği bilgisi.
• İstenen gövde malzemesi (alüminyum veya pik döküm).
• Montaj şekli (B3, B5, B14 ya da B35).
• Tesisteki şebeke gerilimi ve istenen sargı (230/400 V veya 400/690 V).
• Adet.
• Varsa eski motorun etiket ve bağlantı fotoğrafı.

Bu bilgileri WhatsApp hattımıza yazabilir ya da telefonla iletebilirsiniz. Tüm güç ve devir kombinasyonları trifaze model haritası sayfasında, satıştaki bütün modeller ise elektrik motoru satın al bölümünde listelenir.

Sıkça Sorulan Sorular

4 kutuplu motor ile 1500 devir motor aynı şey mi?

Evet. Dört kutuplu bir sargı 50 Hz beslendiğinde alanı 1500 d/d ile döndürür; piyasada bu motorlar kutup sayısıyla da devir grubuyla da anılır. Etiketteki gerçek hız ise modele göre değişen nominal değerdir.

Etikette 1500 yerine 1460 veya 1485 yazması normal mi?

Normaldir. Tork oluşabilmesi için rotorun alanın gerisinde kalması gerekir; bu yüzden etiket değeri 1500'ün biraz altındadır. Bu gruptaki modellerde fark küçük güçlerde daha belirgin, büyük güçlerde daha azdır; hesaplarda her zaman etiketteki nominal değer esas alınır.

Aynı güçte 4 kutuplu yerine 2 kutuplu motor takabilir miyim?

Mil hızı yaklaşık iki katına çıkar ve tork yaklaşık yarıya iner. Kaplinle bağlı bir makinede bu, makinenin çalışma hızını değiştirir; kasnaklı ya da redüktörlü sistemde ise oranın yeniden hesaplanması gerekir. Değişiklikten önce makine üreticisinin izin verdiği hız mutlaka kontrol edilmelidir.

Alüminyum mu, pik döküm gövde mi seçmeliyim?

0,55–11 kW aralığında iki seçenek de bulunur; elektriksel değerler aynı olduğundan seçim montaj yerine ve gövde tercihine göre yapılır. 11 kW'ın üzerindeki dört kutuplu modeller yalnız pik döküm gövdeyle sunulur.

Fiyatı nerede görürüm, montaj tipi fiyatı etkiler mi?

Model kartını veya ürün sayfasını açtığınızda güncel rakam orada yazar. Listede görünen tutar ayaklı B3 yapıya aittir; flanşlı ya da ayaklı-flanşlı seçimde fark çıkabilir ve bunu siparişte birlikte netleştiririz.