Santrifüj Fan Elektrik Motoru

Santrifüj (radyal) fanda havayı çark hareket ettirir, salyangoz gövde bu havayı toplayıp basınca çevirir; çarkı döndüren güç ise üç fazlı asenkron elektrik motorundan gelir. Bu sayfa işin motor tarafını anlatır: yük, bağlantı ve koruma. Aksiyel, brülör ve jet fan gibi diğer türleri toplu görmek isterseniz Fan ve Aspiratör Motorları sayfası iyi bir başlangıçtır.

Radyal Çark ve Salyangoz: Motor Hangi Yükü Taşır?

Hava çarkın göbeğinden eksen yönünde girer, kanatlar arasında dışa savrulur ve salyangozun genişleyen kesitinde yavaşlayarak basınç kazanır. Aynı debide aksiyel fandan çok daha yüksek basınç verdiği için filtreli, uzun kanallı ya da siklonlu sistemlerde bu yapı seçilir.

Motorun gördüğü yük iki kalemdir: havayı itmek için gereken mil gücü ve çark kütlesinin dönme ataleti. Birincisi sürekli işletmedeki akımı, ikincisi kalkış süresini belirler. Mil gücü kabaca devrin küpüyle orantılıdır; bu, sistem direncine bağlı yaklaşık bir kuraldır, kesin değeri fan eğrisi verir.

Adı benzeyen santrifüj pompa elektrik motoru sayfamız sıvı basan pompaları ele alır; burada konu hava ve gaz taşıyan fanlardır.

Kanat Tipi Güç Eğrisini Nasıl Değiştirir?

Her kanat geometrisi motoru başka biçimde yükler; tasarım noktası kadar işletmedeki uç noktalar da önemlidir.

Öne eğik kanat

Çok sayıda kısa, dönme yönüne kıvrık kanat taşır; küçük gövdede yüksek debi verir. Kritik özelliği, debi arttıkça çekilen gücün de artmaya devam etmesidir. Kanalsız deneme, sökülmüş filtre ya da sonuna kadar açılmış damper fanı eğrinin sağ ucuna taşır ve motor aşırı yüklenebilir. Motor en düşük dirençli işletme durumuna göre değerlendirilir.

Geriye eğik kanat

Kanatlar dönme yönünün tersine yatıktır. Güç eğrisi belirli bir debide tepe yapıp düşer; motor bu tepe değere göre seçilirse aşırı yük oluşmaz. Aspirasyon ve proses havasında yaygındır.

Radyal (düz) kanat

Kanatlar göbekten dümdüz dışa uzanır; toz yapışmasına ve aşınmaya dayanıklıdır, malzeme taşıyan hatlarda kullanılır. Güç debiyle yükselir ve çark çoğu zaman ağırdır, yani aşırı yük ile uzun kalkış birlikte düşünülür.

Mile Takılı Çark mı, Kayış ve Kasnak mı?

Doğrudan akuple düzende çark motor miline ya da kaplinle bağlanan fan miline oturur ve fan devri motor devrine eşittir; 50 Hz şebekede 2, 4 veya 6 kutupla 3000, 1500 ya da 1000 d/d sınıfında kalır. Çark doğrudan mile takılıysa ağırlığı ve kalan dengesizliği motor rulmanlarına biner; mil ucu ile kama yuvası fan üreticisinin resmine uymalıdır.

Kayış-kasnaklı düzende fan devrini kasnak oranı belirler: fan devri yaklaşık olarak motor devri × motor kasnağı çapı ÷ fan kasnağı çapıdır, kayış kayması yüzünden biraz düşük çıkar. Debiyi ince ayarlamak kolaylaşır, fakat kayış gerginliği motor miline radyal kuvvet ekler. Kasnağı mil omzuna yakın takmak, kayışı aşırı germemek ve motor kasnağını çok küçük seçmemek rulmanları korur; yüksek radyal yük bekleniyorsa siparişte yazın.

Gövde büyüklüğüne bağlı olarak ayaklı (B3), flanşlı (B5, B14), ayaklı-flanşlı (B34, B35) ve dikey (V1, V3, V5, V6, V15) yapılar verilir; flanş ile mil ölçüsünü siparişte birlikte netleştiririz. Kayışlı fanlarda ayaklı gövde, çarkı flanşa asılı fanlarda ayaklı-flanşlı B34/B35 gövde yaygındır.

Ağır Çark, Uzun Kalkış: Yol Verme ve Termik Ayarı

Büyük çelik bir çarkın ataleti rotorunkinden kat kat fazla olabilir; motor bu kütleyi anma devrine çıkarana dek yüksek akım çeker ve kalkış uzar. Bu süre hesaba katılmazsa termik röle kalkışta açar ya da sargı her kalkışta gereğinden fazla ısınır.

• Yıldız-üçgen kalkış akımını düşürür, ama tork da azaldığından ağır çarkta geçiş anı dikkatle ayarlanır.
• Yumuşak yol verici akımı ve torku rampayla sınırlar; rampa süresi çark ataletine göre belirlenir.
• Frekans konvertörü hem kalkışı hem işletme devrini yönetir. Üç fazlı motorlarımız konvertörle sürülebilir; düşük devirde uzun süre yüksek torkla çalışmada ayrı soğutma fanı, uzun motor kablosunda dv/dt veya sinüs filtresi gündeme gelir. Bunları siparişte bize iletin; ayrıntı için inverter uyumlu elektrik motorları.

Santrifüj fan emme damperi kapalıyken en az gücü çeker; kalkışı damper kapalı yapmak ivmelenmeyi kolaylaştırır, ataleti ise değiştirmez. Termik röle etiketteki anma akımına ayarlanır, açma sınıfı kalkış süresine uygun seçilir. Sık dur-kalk yapan fanlarda PTC/PT100 sargı sensörü siparişte eklenebilir. Koruma elemanları için termik röle ve sigorta seçimi yazımıza bakabilirsiniz.

Toz Toplama ve Aspirasyon Hatlarında Motor

Torba filtreli toz toplama sistemlerinde fan çoğunlukla filtrenin temiz hava tarafında durur. Torbalar doldukça direnç artar, debi düşer; temizlikten hemen sonra fan daha çok hava çeker. Öne eğik ya da radyal kanatta bu, temizlik sonrası akımın yükselmesi demektir; motor filtrenin temiz ve dolu hâline göre değerlendirilir.

Fanın kirli hava tarafında çalıştığı talaş, taşlama tozu ya da granül hatlarında çarkta biriken malzeme dengesizlik yaratır ve titreşim mil üzerinden rulmanlara ulaşır; düzenli çark temizliği motoru da korur. Patlayıcı toz ortamı olarak sınıflandırılan bölgelerde standart IP55 motor bu koşul için tasarlanmamıştır; özel motor gerekir, siparişte belirtin.

Sıcak Gaz Çeken Fanlar (ID Fan) ve Sıcaklık Sınırı

Kazan, kurutma ve fırın hatlarındaki emme (ID) fanları baca gazını çeker. Motor gaz akımının dışında durur, ama ısı çark ve mil boyunca ona doğru yürür; fan üreticisi bunu mildeki soğutma diski ve ayrı yatak gövdesiyle keser. Standart IP55, F sınıfı motor sıcak gazın içinde çalışmak için tasarlanmamıştır; motorun ortam sıcaklığını siparişte bildirin.

Sıcak gaz hafif olduğundan fan işletmede az güç çeker; soğuk havayla ilk çalıştırmada ise güç belirgin şekilde yükselir ve motor bu duruma göre kontrol edilir. Yangında duman tahliyesi için sertifikalı motor isteyen uygulamalar ayrı bir sınıftır; standart motor bu sınıf için tasarlanmamıştır.

Kanat Tipi ve Tahrik Düzenine Göre Seçim Tablosu

Tablodaki satırlar ön eleme içindir; son kararı fan eğrisi, istenen devir, bağlantı şekli ve işletme şartları verir. Örneğin kayışlı aspirasyon fanlarında 15 kW 160L-4 (1465 d/d) ya da 18,5 kW 180M-4 (1470 d/d), büyük toz toplama fanlarında 45 kW 225M-4 (1485 d/d) incelenebilir.

Teklif İçin Bize Gerekenler

Teklif hazırlarken şunlara ihtiyacımız var: makine ya da tesis türü ve fanın kanat tipi, istenen güç (kW) ile devir (d/d), şebeke gerilimi, montaj biçimi, tahrik şekli (doğrudan ya da kayışlı), yol verme yöntemi ve kaç adet istendiği. Eski motorun plakasını fotoğraflayıp göndermek işi hızlandırır; nasıl çekileceği motor etiketi gönderme yazımızda.

Tüm modellerin fiyatı elektrik motoru satın al bölümünde yer alır; stokta bulunan motorlar Türkiye'deki depodan yola çıkar. Bina kanalları için havalandırma motorları sayfamıza, proje sorularınız için iletişim bölümüne bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Fan kanal bağlanmadan çalıştırılınca motor neden termikten atıyor?

Öne eğik ve radyal kanatlı fanlarda direnç düştükçe debi ve çekilen güç artar. Kanalsız ya da filtresiz deneme fanı eğrinin sağ ucuna götürür ve motor anma akımını aşar. Denemeyi damper kısılmış hâlde yapın.

Kayışlı fanda devri artırmak için kasnağı değiştirmek yeterli mi?

Devir artar, ama güç kabaca devrin küpüyle yükselir. Küçük bir devir artışı motoru anma gücünün üzerine taşıyabilir; kasnağı değiştirmeden önce motor gücünü ve fanın izin verilen en yüksek devrini kontrol edin.

Büyük çarklı fanda kalkış neden bu kadar uzun sürüyor?

Çarkın ataleti rotordan çok büyüktür; motor bu kütleyi hızlandırırken uzun süre yüksek akım çeker. Yol verme yöntemi ve termik rölenin açma sınıfı bu süreye göre seçilir.

Sıcak baca gazı çeken fana standart motor takılabilir mi?

Motor gaz akımının dışında kalıyor ve fan üreticisinin ısı ayırıcı düzeniyle korunuyorsa evet; ortam sıcaklığını siparişte belirtin.