Hücre Tipi Fan (Plug Fan) Motoru

Hücre tipi fan, klima santrali ya da havalandırma kabininin içindeki boş bir bölmeye (plenuma) yerleştirilen, salyangoz gövdesi olmayan bir santrifüj çarktır; İngilizce adıyla plug fan. Çark doğrudan motor miline takıldığı için bu düzende motor yalnız güç vermez, çarkın taşıyıcısı ve devrin belirleyicisi olur. Fan türlerinin genel tablosu fan ve aspiratör motorları sayfasında; burada yalnız plug fanı çeviren motorun kendine özgü koşulları ele alınıyor.

Gövdesiz Çark: Motorun Taşıdığı Yükler

Salyangozlu bir fanda hava, çarkın etrafındaki spiral gövdede toplanıp tek bir ağızdan çıkar. Plug fanda bu gövde yoktur: çark, emiş konisinden aldığı havayı bütün çevresine doğru bölmenin içine savurur ve bölme bir basınç odası gibi davranır. Santral tasarımcısı için bu, kanal çıkışını istediği yöne almayı ve kabini kısaltmayı mümkün kılar.

Motor tarafında ise üç ayrı yük birleşir. Birincisi çarkın hava işi için istediği momenttir. İkincisi çarkın ağırlığıdır: çark mil ucuna asılı durduğundan motorun ön rulmanı sürekli bir radyal yük taşır. Üçüncüsü çarkın ataletidir; geriye eğik kanatlı, büyük çaplı bir plug fan çarkı hızlanırken motoru belirgin bir süre zorlar. Bu yüzden çark çapı ve ağırlığı, motor seçiminde kW değeri kadar önemlidir ve fan üreticisinden mutlaka istenmelidir.

Devri Kasnak Değil Konvertör Belirler

Kayışlı bir hücre fanında çalışma noktası kasnak değiştirilerek ayarlanır. Plug fanda kasnak olmadığından çark motorla aynı hızda döner; 50 Hz şebekede bu hız kutup sayısının verdiği değere bağlıdır. Örneğin 4 kutuplu 112M-4 modelimiz yük altında 1.450 d/d, 2 kutuplu 100L-2 modelimiz 2.895 d/d döner. Tasarımın istediği çark devri çoğu zaman bu iki değerin arasında bir yerde kalır.

Bu yüzden plug fanlar neredeyse her zaman frekans konvertörüyle çalıştırılır: devreye almada istenen debi konvertör frekansıyla bulunur, işletmede ise filtre kirlendikçe ya da bina ihtiyacı değiştikçe hız yeniden ayarlanır. Motor seçerken bakılması gereken değer, konvertörün çıkacağı en yüksek frekanstaki mil gücüdür; fan gücü devirle hızlı arttığından tasarım devrinin birkaç yüz devir yukarısı bile motoru etiket değerinin üstüne taşıyabilir. 50 Hz üstüne çıkılacaksa bu durum ve en yüksek frekans siparişte açıkça yazılmalıdır.

Üç fazlı motorlarımız konvertörle sürülebilir. Düşük frekansta uzun süre tam momentle çalışma plug fanda pek görülmese de böyle bir işletme planlanıyorsa ayrı beslenen soğutma fanı gerekebilir; konvertör santral dışındaki panodaysa ve kablo uzunsa motor tarafına dv/dt ya da sinüs filtresi düşünülür. Ayrıntılar inverter uyumlu elektrik motorları sayfasında.

Kabin İçinde Motorun Yeri ve Bağlantı Şekli

Plug fanda motor, emiş tarafının karşısındaki bir konsol ya da şasi üzerinde, taşınan havanın içinde durur. Santraldeki hava çoğunlukla filtrelenmiş ve ılıman olduğundan motorun soğuması için elverişlidir; ancak ısıtıcı bataryanın hemen arkasındaki bir fanda hava sıcaklığı yükselir, nemlendirici sonrasında ise nem artar. Motorun gördüğü havanın sıcaklık ve nem aralığı siparişte belirtilmelidir.

Bağlantı genellikle ayaklı (B3) motorun şasiye cıvatalanması ya da flanşlı (B5, B35) motorun fan konsoluna oturtulması biçimindedir. Hangi şeklin hangi gövdede sunulduğu montaj şekilleri sayfasında yazılıdır; flanş ve mil ölçüsü her siparişte teyit edilir. Şasinin titreşim takozları üzerinde durduğu santrallerde motor kablosunun esnek bir bölümle bağlanması, klemens kutusunun bakım kapağı tarafına bakması ve kablonun kabin duvarından contalı rakorla geçirilmesi işi kolaylaştırır.

Fan Duvarı: Tek Büyük Motor Yerine Çok Sayıda Küçük Motor

Büyük debili santrallerde tek bir büyük plug fan yerine yan yana dizilmiş birkaç küçük fan kullanılabilir; bu düzene fan duvarı (fan array) denir. Motor tarafında sonuç şudur: bir fan arızalandığında diğerleri hızlanarak açığın bir kısmını kapatır. Bu da her motorun normal işletmede etiket gücünün altında çalışmasını, ama yedek senaryoda daha yükseğe çıkabilmesini gerektirir.

Fan duvarında motorlar genellikle aynı modelde seçilir, böylece yedek tutmak kolaylaşır. Her motorun ayrı konvertörle mi yoksa ortak bir konvertörden mi beslendiği koruma ve kablo düzenini değiştirir; bu bilgi teklif aşamasında paylaşılmalıdır. Küçük çarklı fan duvarlarında alüminyum gövdeli seri hafifliği nedeniyle sık tercih edilir.

Plug Fan Uygulamaları İçin Örnek Motorlar

Tablodaki modeller örnektir; kesin seçim çarkın gerçek güç ihtiyacına, istenen devir aralığına, montaj düzenine ve santraldeki çalışma koşullarına göre yapılır.

Bakım: Balans, Rulman ve Filtre Takibi

Çark doğrudan milde olduğu için çarktaki her dengesizlik doğrudan motor rulmanına gider. Çark yüzeyine biriken toz ya da kir balansı bozar; periyodik temizlik ve sökülüp takılan çarkın yeniden balans kontrolü rulman ömrünü korur. Çark göbeğinin mile oturduğu yüzeyin ve kama bağlantısının temiz olması da aynı amaca hizmet eder.

Filtre kirlendikçe sistem direnci artar; konvertörlü plug fanda kontrol sistemi debiyi korumak için hızı yükseltir ve motorun yükü de buna göre büyür. Bu yüzden motor akımını filtre değişiminden önce ve sonra kaydetmek iyi bir alışkanlıktır. Sargı sıcaklığını izlemek için PTC ya da PT100 sensörü, santral uzun süre kapalı kalıyorsa yoğuşma ısıtıcısı sipariş seçeneği olarak eklenebilir.

Teklif İçin Gereken Bilgiler

Plug fan motoru için bize şunları iletin: makine ve fan tipi (santral, kabin, fan duvarı), gereken güç, çarkın en düşük ve en yüksek devri, şebeke gerilimi ve konvertör kullanımı, montaj şekli (ayaklı ya da flanşlı) ve adet. Mevcut bir motoru değiştiriyorsanız etiket fotoğrafını göndermeniz iyi bir başlangıçtır.

Modellerin tamamı ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasındadır. WhatsApp ve telefon numaralarımız iletişim sayfasında yer alır.

Sık Sorulan Sorular

Plug fan motoru 50 Hz üzerinde çalıştırılabilir mi?

Konvertörle mümkündür; ancak bu bölgede motorun verebileceği moment azalırken fanın istediği güç artar. Çarkın ve motorun izin verilen en yüksek hızı ile o hızdaki güç ihtiyacı hesaplanmalı, en yüksek frekans siparişte yazılmalıdır.

Kayışlı hücre fanından plug fana geçerken eski motor kullanılabilir mi?

Çoğu zaman hayır, çünkü kayışlı düzende motor devri ile çark devri farklıdır. Plug fanda motorun hem çark devrine uygun kutupta olması hem de çarkı mil ucunda taşıyabilmesi gerekir; seçim yeni çarkın verilerine göre yapılır.

Plug fanda motor havanın içinde durduğu için ek koruma gerekir mi?

Filtrelenmiş, normal sıcaklıktaki santral havası için standart IP55 motor uygundur. Isıtıcı sonrasında yüksek sıcaklık, nemlendirici sonrasında yoğun nem ya da kimyasal buhar varsa bu koşul siparişte belirtilmeli; gerekirse ek önlem veya özel motor değerlendirilir.

Fan duvarında her fan için ayrı konvertör mü kullanılmalı?

Bu, santral üreticisinin kontrol tasarımına bağlıdır. Ayrı konvertör her motoru tek tek izlemeyi ve korumayı kolaylaştırır; ortak konvertörde ise her motor için ayrı termik koruma gerekir. Hangi düzenin seçildiğini teklif sırasında bildirin.