Santrifüj Pompa Elektrik Motoru

Uçtan emişli bir santrifüj pompada suyu basan çarktır; ama çarkın kaç devirle döneceğini, pompanın eğrisinin hangi noktasında çalışacağını ve kalkışta şebekeden ne kadar akım çekileceğini elektrik motoru belirler. Bu sayfa, yatay santrifüj pompayı tahrik eden üç fazlı asenkron motorun seçimini ve pompaya bağlanışını anlatır. Pompa türlerinin genel tablosu için Pompa Elektrik Motorları ana sayfamıza bakabilirsiniz.

Kaplinli Kaide mi, Monoblok mu: İki Bağlantı Düzeni

Yatay santrifüj pompalar motorla iki farklı biçimde birleşir. Birinci düzende pompa ve motor aynı çelik şasiye ayrı ayrı oturur, iki mil esnek bir kaplinle bağlanır. Motor ayaklıdır (B3); pompanın kendi yatak gövdesi bulunduğu için çarkın eksenel itmesi motor rulmanlarına binmez.

İkinci düzen monobloktur: pompa salyangozu motorun flanşına cıvatalanır, çark doğrudan motor miline ya da mile takılan kısa bir uzatmaya oturur. Şasi ve kaplin olmadığı için yer kazanılır, hizalama işi ortadan kalkar. Buna karşılık hidrolik itme ve çark ağırlığı motor rulmanlarınca taşınır; flanş ve mil ucu pompa üreticisinin ölçü resmiyle uyuşmalıdır. Bu bağlantıda B5 ya da ayaklı-flanşlı B35 gövde kullanılır; ayrıntılar flanşlı motorlar sayfamızda.

Pompa Eğrisi ve Çalışma Noktası Motoru Nasıl Etkiler?

Her santrifüj pompanın, sabit devirde debiye karşı basma yüksekliğini gösteren bir karakteristik eğrisi vardır. Tesisin boruları, vanaları ve iki depo arasındaki kot farkı da kendi sistem eğrisini çizer. İki eğrinin kesiştiği yer çalışma noktasıdır; pompa orada ne kadar su basıyorsa motor da o kadar güç verir.

Radyal çarklı pompaların çoğunda mil gücü debi arttıkça yükselir. Bu yüzden motor yalnız tasarım noktasına göre değil, pompanın fiilen kayabileceği en sağ noktaya göre değerlendirilir. Boş hattı ilk kez dolduran ya da boru patlayan bir pompa eğrinin sonuna kayar ve motor aşırı akım çeker. Sıvının yoğunluğu sudan fazlaysa güç de aynı oranda artar. Pompa üreticisinin eğri setindeki güç çizgisi, motor gücü için en güvenilir veridir.

Vanayla Kısmak yerine Devri Ayarlamak

Debiyi azaltmanın eski yolu basma hattındaki vanayı kısmaktır. Sistem eğrisi dikleşir, pompa daha az su basar; fakat ürettiği basıncın bir bölümü vanada ısıya dönüşür ve pompa en iyi verim noktasından uzaklaşabilir.

Frekans konvertörüyle devir düşürüldüğünde ise pompa eğrisinin kendisi aşağı iner. Benzerlik yasalarına göre debi devirle doğru orantılı, basma yüksekliği devrin karesiyle, mil gücü yaklaşık devrin küpüyle değişir. Tüketimi gün içinde değişen hatlarda bu nedenle devir kontrolü tercih edilir. Statik yüksekliği büyük sistemlerde devir belli bir değerin altına inince pompa su veremez; en düşük frekans projede belirlenir.

Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir. Sürücü ile motor arasındaki kablo uzunsa dv/dt ya da sinüs filtresi düşünülür; bu koşulları siparişte bildirin. Ayrıntılar: inverter uyumlu elektrik motorları.

2 Kutup mu, 4 Kutup mu?

Pompa çarkı belirli bir devir için tasarlanır; motor devri pompanın etiketindeki devirle uyuşmalıdır. 50 Hz şebekede iki kutuplu motorlar 3000 d/d, dört kutuplu motorlar 1500 d/d senkron devir sınıfındadır ve yük altında biraz daha yavaş döner. Örneğin 5,5 kW sınıfında 132S1-2 modelinin nominal devri 2930 d/d, 132S-4 modelininki 1460 d/d'dir. Aynı güçte dört kutuplu motorun nominal torku (36 Nm), iki kutupluya (17,9 Nm) göre yaklaşık iki katıdır.

Pompayı yarı devirde döndürmek debiyi yaklaşık yarıya, basma yüksekliğini dörtte bire indirir. Bu yüzden 2 kutuplu pompa için seçilmiş bir motorun yerine 4 kutuplu konamaz; tersi ise çarkı ve salmastrayı zorlar. Genel eğilimle yüksek basma yüksekliği isteyen küçük pompalar 2 kutuplu, büyük debili ya da emme koşulu zor pompalar 4 kutuplu motorla çalışır. Kesin karar pompa üreticisinin eğrisine aittir.

NPSH ve Emme Tarafında Devrin Payı

NPSH, pompanın emme ağzında sıvının buharlaşmadan kalabilmesi için gereken basınç payını ifade eder. Tesisin sağladığı değer (NPSHa) emme yüksekliğine, emme borusundaki kayıplara ve sıvının sıcaklığına bağlıdır; pompanın istediği değer (NPSHr) eğri setinde verilir. NPSHa yeterli bir payla NPSHr'nin üzerinde kalmazsa kavitasyon başlar: pompa içinde çakıl dönüyormuş gibi bir ses duyulur, debi düşer, çark yüzeyi oyulur.

Motor açısından önemli olan, NPSHr'nin devirle birlikte artmasıdır. Aynı debiyi 2 kutuplu daha küçük bir pompayla basmak emme koşulunu zorlaştırabilir.

Kaplin Hizalama ve İlk Çalıştırma

Kaplinli pompalarda motor mili ile pompa mili hem paralel hem açısal olarak aynı eksende olmalıdır. Esnek kaplin küçük kaçıklıkları tolere eder ama yok etmez; kaçıklığın doğurduğu titreşim önce kaplin lastiğini, sonra rulmanları ve mekanik salmastrayı yıpratır. İzin verilen değerler kaplin ve pompa üreticisinin dokümanında yer alır.

• Motorun dört ayağı da şasiye tam oturmalıdır; boşluk kalan ayak (yumuşak ayak) şimle giderilmeden komparatör ya da lazerle hizalamaya geçilmez.
• Emme ve basma boruları pompaya ağırlığıyla yüklenmemelidir; boru gerilmesi hizalamayı sonradan bozar.
• Sıcak sıvı basan pompalarda hizalama, işletme sıcaklığına ulaşıldıktan sonra tekrar kontrol edilir.
• Dönüş yönü salyangozdaki okla karşılaştırılır; ters ise besleme fazlarından ikisinin yeri değiştirilir. Pompa kuru döndürülmez.

Sıcak Su ve Sirkülasyon Hatlarında Motor

Kalorifer, proses ısıtma ve soğutma suyu devrelerindeki sirkülasyon pompaları aylarca durmadan çalışır; belirleyici olan sürekli işletmedeki sargı ve rulman sıcaklığıdır. Kazan dairesinde motorun soğutma havası sıcaksa bunu siparişte belirtin.

Sıcak sıvının ısısı salyangoz ve mil üzerinden motora doğru ilerler. Kaplinli düzende araya pompanın yatak gövdesi girdiği için bu etki zayıftır; monoblok düzende motorun ön kapağı ve rulmanı daha çok ısı alır. Sezonluk duruşların yaşandığı nemli pompa odalarında sargıda yoğuşma görülebilir; yoğuşma ısıtıcısı ve PTC/PT100 sargı sensörü sipariş seçeneğidir. Bina tesisatı için HVAC sektörü motorları sayfası da yol gösterir.

Pompa Düzenine Göre Motor Eşleştirmesi

Tablodaki modeller örnektir; kesin seçim pompanın eğrisi, gerekli devir, montaj şekli ve çalışma koşullarına göre yapılır. Flanş ve mil ölçüsü siparişte teyit edilir.

Sipariş Öncesi Bize İletmeniz Gerekenler

Doğru motoru hızla eşleştirebilmemiz için şunları yazın: pompanın tipi ve bağlı olduğu makine ya da tesis, gerekli güç (kW), devir (d/d), şebeke gerilimi, montaj şekli (B3, B5, B35…) ve adet. Pompa etiketinin ve sökülen motorun etiketinin fotoğrafı en kısa yoldur; etiket fotoğrafı gönderme sayfası nasıl yapılacağını anlatır.

Alüminyum ve pik döküm gövdeli bütün modeller fiyatlarıyla elektrik motoru satın al bölümünde listelenir; stoktan teslim edilen motorlar Türkiye'deki depodan sevk edilir. Proje bazlı sorular için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Monoblok pompaya standart motor takılabilir mi?

Flanş ve mil ucu pompanın istediği ölçüyle aynıysa evet. Bazı monoblok pompalar uzatılmış ya da özel işlenmiş mil kullanır; bu durumda standart mil uygun olmayabilir. Pompanın ölçü resmini veya eski motorun etiketini siparişte paylaşın.

Vanayı kısarak motor akımını düşürmek doğru mu?

Debi azaldığı için akım düşer; ancak eğrinin sol ucuna yaklaştıkça pompada ısınma ve titreşim artabilir, basıncın bir kısmı da vanada kaybolur. Debi gün içinde sürekli değişiyorsa devir kontrolü daha uygun bir çözümdür.

2900 d/d'lik pompaya 1450 d/d'lik motor bağlarsam ne olur?

Pompa yaklaşık yarı debi ve dörtte bir basma yüksekliği verir; çoğu tesiste su istenen noktaya ulaşmaz. Motor devrini her zaman pompanın etiketine göre seçin.

Kavitasyon motoru da etkiler mi?

Sargıyı doğrudan etkilemez, ama titreşim mil ve kaplin yoluyla motor rulmanlarına ulaşır. Kavitasyon sesi duyulduğunda emme hattı ve NPSH payı incelenmelidir; motoru değiştirmek sorunu çözmez.