Kaynak Dumanı Emiş Fanı Motoru

Kaynak sırasında erimiş metalden ve elektrot kaplamasından yükselen duman, çok ince metal oksit parçacıkları ve gazlardan oluşur; kaynakçının nefes aldığı bölgeden hızla uzaklaştırılması gerekir. Bunun için atölyelerde üç düzen görülür: kaynak masasına ya da tek bir istasyona bağlanan seyyar emiş üniteleri, birden çok emiş kolunu ortak bir kanalla toplayan merkezi sistemler ve tavandaki duman bulutunu çeken genel salon egzozu. Üçünde de havayı hareket ettiren bir fan ve onu döndüren bir motor vardır. Diğer fan uygulamalarına havalandırma elektrik motorları sayfasından ulaşılabilir; bu yazı kaynak dumanı emiş fanının motoruna odaklanır.

Emiş Ünitesinde Motor Neyi Döndürür, Neyi Yapmaz?

Motorun görevi, emiş kolundan ya da davlumbazdan gelen dumanlı havayı filtre ünitesinden geçirip dışarı ya da ortama geri veren fan çarkını döndürmektir. Kaynak dumanı emişinde fanlar çoğunlukla santrifüj tiptedir; çünkü dar emiş kolu, esnek hortum, kıvılcım tutucu ve kartuş ya da torba filtre birlikte yüksek bir direnç oluşturur ve bu direnci aşmak için basınç üretebilen bir çark gerekir.

Filtre temizleme düzeni (basınçlı hava darbesiyle kartuş temizleme), kıvılcım tutucu, toz toplama haznesi, emiş kollarının damperleri ve fark basınç göstergesi filtre ünitesinin parçasıdır. Motor bunları sağlamaz ve yerlerini tutmaz. Havadaki zararlı maddelerin işyeri sınır değerlerinin altında kalıp kalmadığı da bir ölçüm ve sistem tasarımı konusudur; motor seçimi bu soruya cevap vermez.

Kıvılcım, Metal Tozu ve Patlayıcı Ortam İhtimali

Kaynak dumanının içinde zaman zaman sıcak kıvılcımlar ve taşlama tozu da emilir. Filtre üniteleri bu yüzden emiş tarafına kıvılcım tutucu yerleştirir ve motoru çoğunlukla filtrelenmiş, temiz hava tarafında tutar. Bu düzende motor, metal oksit tozunun doğrudan çarpmasından korunmuş olur.

Bazı işlerde risk tozun kendisidir. Alüminyum, magnezyum ve benzeri hafif metallerin kaynağı, kesimi ya da taşlanması sırasında oluşan ince toz, toz toplama haznesinde ve kanalda yanıcı, hatta patlayıcı bir ortam yaratabilir. Aynı hatta solvent içeren temizleyicilerle çalışılıyorsa buhar riski de eklenir. Böyle bir yer işletmenin değerlendirmesinde patlayıcı ortam (ATEX) bölgesi olarak sınıflandırılmışsa, orada standart IP55 motor kullanılamaz; Ex sertifikalı motor gerekir ve bu tür motorlar HEM Motor'un 2026 kataloğunda yer almaz. Motorun hava akışının dışına alınması, fanın kayışla tahrik edilmesi gibi çözümler ünite üreticisinin ve işletmenin kararıdır.

Kaynak Dumanı Fanı İçin Motor Sorgusunda Gerekenler

Motor talebinden önce emiş sisteminin türü netleşmelidir: tek kollu seyyar ünite mi, çok kollu merkezi sistem mi, robot kaynak hücresinin kapalı davlumbazı mı? Ünitenin markası ve modeli, fanın motora bağlantısı (çark doğrudan milde mi, kayışlı mı), motorun filtre öncesinde mi sonrasında mı durduğu sorulur. Mevcut motorun etiketi; güç, devir, gerilim, akım ve IEC gövde ölçüsü bilgisini verir.

Kaynak yapılan malzeme de bilinmelidir: çelik, paslanmaz, alüminyum ya da galvanizli sac. Malzeme hem tozun yanıcılığı hem de filtrenin dolma hızı hakkında fikir verir. Sistemin vardiya boyunca sürekli mi, yalnız kaynak yapılırken otomatik olarak mı çalıştığı da kumanda ve kalkış sayısı açısından önemlidir.

Basınç, Kol Sayısı ve Fanın Güç İhtiyacı

Kaynak dumanı emişinde fan gücünü belirleyen başlıca iki şey, aynı anda açık olan emiş noktası sayısı ve sistemin toplam direncidir. Tek kollu seyyar ünitede direnç yüksek, debi görece düşüktür; merkezi sistemde ise kol sayısı arttıkça debi büyür. Bu hesap ünite ya da sistem üreticisinindir. Motor değişiminde fan etiketindeki ya da eski motor etiketindeki güç ve devir esas alınmalı; “kaynak emişine şu kW yeter” türünden bir genelleme yapılmamalıdır.

Yüksek direnci aşmak için kompakt ünitelerde çark sık sık 2 kutuplu, yaklaşık 3000 devir sınıfındaki bir motorla doğrudan döndürülür. Büyük merkezi sistemlerde ise kayışla ya da 4 kutuplu motorla daha büyük çaplı çarklar kullanılabilir. Aynı ünitede devri yükseltmek fan gücünü kabaca devrin küpüyle büyüttüğünden, daha hızlı bir motorla “daha güçlü emiş” elde etmeye çalışmak motoru aşırı yükler.

Tablodaki modeller örnektir, kesin seçim değildir; son karar ünite üreticisinin güç ve devir verisine, motorun konumuna ve o yerin patlayıcı ortam değerlendirmesine göre verilir.

Flanş, Mil ve Gövde Ölçülerinin Üniteyle Karşılaştırılması

Kompakt kaynak dumanı ünitelerinde motor çoğu zaman fan salyangozunun yan yüzüne flanşla bağlanır ve çark mil ucuna doğrudan oturur. Bu yüzden ilk bakılacak bilgi IEC gövde ölçüsüdür; ardından flanşın B5 mi B14 mü olduğu, flanş çapı, mil çapı ve boyu, kama ölçüsü kontrol edilir. Çarkın salyangoz içindeki konumu mil boyuna bağlı olduğundan bu ölçüdeki fark çarkın gövdeye sürtmesine yol açabilir. Kaideye oturan büyük fanlarda ayaklı (B3) gövdenin ayak delik aralığı ve mil yüksekliği de karşılaştırılır. Elektriksel değerler, yani etiket gerilimi ve akımı, eski motorla aynı şebekeye uygun olmalıdır.

Montaj şekillerinin gövdelere göre dağılımı montaj şekilleri sayfasında, temel boyutlar gövde ölçü tablosunda bulunur. Kesin flanş ve mil ölçüsü siparişle birlikte teyit edilir.

Atölye Ortamı: Toz, Isı ve Seyyar Ünitelerin Hareketi

Motor filtre sonrasında dursa da kaynak atölyesinin havası tozludur ve yaz aylarında tavan altı oldukça ısınır. Katalogdaki anma değerleri için çevre sıcaklığı −15 ile +40 derece arasında, kurulum yeri en çok 1000 metre rakımda olmalıdır; daha sıcak bir fan odası ya da yüksek rakımlı bir tesis siparişte yazılmalıdır. Motorlarımızın IP55 koruması toz girişine ve sıçrayan suya karşıdır, F sınıfı yalıtımla birlikte gelir; kıvılcım ya da sıcak cüruf çarpmasına karşı bir koruma değildir, bu koruma ünitenin kıvılcım tutucusundan beklenir.

Seyyar üniteler atölye içinde sürekli yer değiştirir; sarsıntı, besleme kablosu ve fişin zorlanması motorun klemens kutusunda gevşemeye yol açabilir. Kablo girişinin sağlam olması ve klemens bağlantılarının periyodik kontrolü bu tür ünitelerde önemlidir. Soğuk depolarda bekleyip sıcak atölyeye alınan ünitelerde yoğuşma ısıtıcısı, sargı sıcaklığını izlemek için PTC sensörü sipariş seçeneği olarak istenebilir.

Kaynak Başladığında Devreye Giren Fan: Kalkış Sayısı ve Hız Kontrolü

Bazı sistemler kaynak akımını algılayıp fanı otomatik olarak çalıştırır, kaynak bitince bir süre sonra durdurur. Bu düzende fan saatte birçok kez kalkış yapabilir. Her kalkış motoru ısıtır; özellikle 2 kutuplu motorlarda kalkış akımı ve süresi koruma ayarında dikkate alınmalıdır. Çok sık açılıp kapanma istenen yerlerde fanın sürekli düşük hızda çalışıp kaynak sırasında hızlanması daha uygun bir çözüm olabilir.

Bu hız değişimi frekans konvertörüyle yapılır. Üç fazlı motorlarımız sürücüyle çalıştırılabilir; ayrıntılar inverter uyumlu motorlar sayfasındadır. Merkezi sistemlerde açık kol sayısına göre emiş basıncını sabit tutmak da sürücüyle yapılan yaygın bir uygulamadır. Fan yükünde düşük devirde güç azaldığından ek soğutma fanı genellikle gerekmez; sürücü ile motor arasındaki kablo uzunsa uygun filtre seçimi değerlendirilmelidir.

Emiş Ünitesi Motorunu Değiştirirken İletilecek Bilgiler

Talebinizi WhatsApp ile gönderebilirsiniz. Eski motorun etiket fotoğrafına ek olarak güç, devir, gerilim, montaj tipi ve adet yazmanız teklifi hızlandırır. WhatsApp ve telefon bilgisi iletişim sayfasındadır.

• Ünite ya da makine markası, modeli ve emiş kolu sayısı
• Motor etiketinin okunur fotoğrafı ve IEC gövde ölçüsü
• Flanş tipi (B5/B14) veya ayaklı montaj; mil çapı ve boyu
• Motorun filtre öncesinde mi sonrasında mı durduğu
• Kaynak yapılan malzeme ve alanın patlayıcı ortam değerlendirmesi
• Otomatik çalıştırma ya da sürücü kullanımı, şebeke gerilimi

Kaynak Emiş Fanları İçin Bakılabilecek Ürün Grupları

Satıştaki modeller elektrik motoru mağazamızda görülebilir. Seyyar ve duvar tipi ünitelerdeki küçük ve orta güçler için alüminyum gövdeli grup, büyük merkezi emiş fanları için pik döküm gövdeli grup incelenebilir. Örnek modeller: 1,5 kW 90S-2, 4 kW 112M-2 ve 5,5 kW 132S1-2. Bunlar örnektir; üniteye uygunluğu ayrıca doğrulanır.

Sık Sorulan Sorular

Kaynak dumanı ünitesinde motor neden filtreden sonra yer alır?

Filtre sonrasındaki hava temizlenmiştir; motor ve çark metal oksit tozundan ve kıvılcımdan korunur. Bu düzen ünite üreticisinin tasarım tercihidir ve değişimde korunmalıdır.

Alüminyum kaynağı yapılan atölyede standart motor kullanılabilir mi?

Alüminyum tozu yanıcı ve patlayıcı olabilir. Alan ya da toz haznesi patlayıcı ortam olarak sınıflandırılmışsa standart IP55 motor kullanılamaz; Ex sertifikalı motorlar 2026 kataloğumuzda yer almaz.

Daha hızlı bir motor takarsam emiş güçlenir mi?

Devir arttıkça fanın güç ihtiyacı çok hızlı büyür ve motor aşırı yüklenebilir. Emiş yetersizse önce filtre doluluğu, kanal kaçakları ve açık kol sayısı kontrol edilmelidir.

Fan kaynak başladıkça kendi kendine açılıp kapanıyor; motor buna dayanır mı?

Sık kalkış motoru ısıtır. Saatteki kalkış sayısı yüksekse sürücüyle sürekli düşük hızda çalışma ya da kapanma gecikmesi gibi çözümler ünite üreticisiyle değerlendirilmelidir.

Seyyar ünitemiz tek fazlı prize takılıyor; trifaze motor uyar mı?

Trifaze motor üç fazlı besleme ister. Tek faz beslemeli küçük üniteler için 0,18–5,5 kW aralığındaki monofaze motorlarımız değerlendirilebilir; uygunluk ünite verisiyle kontrol edilir.