Kayış Kasnaklı Sistemi Kaplinli Tahrike Çevirirken Elektrik Motoru Seçimi

Kayış-kasnak düzeni uzun yıllar çalışan pek çok makinede bakım yükü yüzünden sorgulanır: kayış uzar, gerdirme ister, kasnak kanalları aşınır, kayış tozu ortamı kirletir. Çözüm olarak motoru doğrudan kaplinle makine miline bağlamak akla gelir. Bu geçiş mümkündür, ancak motor değiştirilmeden yapılırsa çoğu zaman yanlış devirle sonuçlanır. Bu yazıda kayışlı tahrikten kaplinli tahrike geçerken motor devrini, gövdeyi, mil yüksekliğini ve hizalamayı hangi sırayla ele almanız gerektiğini anlatıyoruz.

Kasnak oranı ortadan kalkınca devir ne olur?

Kayışlı bir tahrikte makinenin dönüş hızı, motor devrinin kasnak çaplarının oranıyla çarpılmasıyla bulunur. Motor tarafında küçük, makine tarafında büyük kasnak varsa makine motordan yavaş döner; tersi durumda daha hızlı döner. Kayışlı sistemlerin önemli bir kısmında bu oran, tam da standart motor devirleri ile makinenin istediği devir arasındaki farkı kapatmak için seçilmiştir.

Kaplin ise devri değiştirmez. Motor mili ile makine mili birebir aynı hızda döner. Bu yüzden kayıştan kaplinliye geçişte ilk soru şudur: Makine milinin bugün döndüğü devir, standart bir motorun nominal devrine yakın mı?

• Kasnaklar eşit çaptaysa (oran 1:1): Makine zaten motor devrinde dönüyordur. Mevcut motorun kutup sayısı korunarak kaplinli düzene geçilebilir; asıl iş mekanik yerleşim ve hizalamadır.
• Oran 1:1'den belirgin biçimde farklıysa: Aynı motorla kaplinli bağlantı makinenin hızını değiştirir. Makine devri farklı bir kutup sayısına (ör. 1500 yerine 1000 d/d) karşılık geliyorsa motor değişir; hiçbir standart devre denk gelmiyorsa redüktör ya da frekans konvertörü değerlendirilir.

Makine devrini nasıl bulursunuz?

En güvenilir yol, makine milinin devrini çalışırken bir takometreyle ölçmektir. Ölçüm yapılamıyorsa motor etiketindeki nominal devri motor kasnağı çapıyla çarpıp makine kasnağı çapına bölerek yaklaşık bir değer elde edersiniz. Kasnak çapı olarak kanal içindeki etkin çap kullanılırsa sonuç daha doğru olur; dış çap biraz yanıltabilir. Kayış kaymasının da devri bir miktar düşürdüğünü hesaba katın.

Devir değişirse gövde ve tork da değişir

Aynı güçte daha düşük devirli bir motor, mile daha yüksek tork aktarır ve bu genellikle daha büyük bir gövde gerektirir. HEM Motor listesinden 7,5 kW'lık iki model bunu gösterir:

Kayışla 1460 d/d motordan yaklaşık 970 d/d'ye indirilmiş bir makinede, kayışlı düzende makine miline ulaşan tork da kasnak oranı kadar artmış durumdadır. Kaplinliye geçildiğinde bu tork artışını artık motorun kendisi sağlamalıdır; 6 kutuplu motorun daha yüksek nominal torku bu nedenle bir zorunluluktur. Gövde 132M'den 160M'ye büyüdüğü için kaide de değişir. Gövde ve güç ilişkisi için IEC gövde–güç tablosuna, tork değerleri için tork tablosuna bakabilirsiniz.

Güç seçimini yalnız eski motorun etiketine dayandırmayın. Kayışlı düzende kayış kaybı vardır; kaplinli düzende yoktur. Ancak bu fark çoğu zaman küçük kalır; asıl belirleyici olan makinenin yükü, kalkış koşulu ve çalışma süresidir.

Mekanik yerleşim: kaide, mil yüksekliği ve mil ucu

Kayışlı düzende motor genellikle makinenin yanına ya da altına, gerdirme rayları veya menteşeli bir kaide üzerine yerleştirilir. Kaplinli düzende ise motor mili makine miliyle aynı eksene gelmek zorundadır. Bu, yerleşimi baştan değiştirir:

• Mil yüksekliği: IEC gövde kodundaki sayı, motor milinin ayak tabanından yüksekliğini anlatır. Makine milinin yüksekliği bundan farklıysa motorun altına hassas işlenmiş bir kaide ya da ayar plakaları gerekir.
• Kaide rijitliği: Gerdirme rayı, kaplinli düzende yeterince sabit bir zemin sağlamaz. Motor ile makineyi ortak, rijit bir şasede buluşturmak hizalamanın korunmasını kolaylaştırır.
• Mil ucu ve kaplin göbeği: Kaplin göbeğinin delik çapı ve kama kanalı motor miline uymalıdır. Kasnak için yeterli olan mil boyu kaplin göbeği için de uygun mu, kontrol edin.
• Montaj şekli: Kaplinli tahrikte en yaygın düzen B3 ayaklı motordur. Motor bir ara flanşla makineye bağlanacaksa flanşlı seçenek konuşulur. Montaj şekilleri gövdeye göre sunulur ve flanş ölçüsü siparişte teyit edilir.

Mil çapı, mil boyu, mil yüksekliği ve ayak delik aralığı gövdeye göre teknik ve ürün kataloğunda ve 2D teknik çizimlerde yer alır. Kaide tasarımını bu çizimlere göre yapın.

Hizalama: kaplinli tahrikin asıl işi

Kayış, küçük hizalama hatalarını bir ölçüde tolere eder. Kaplin ise motor ve makine millerini birbirine kilitlediği için hatayı doğrudan rulmanlara aktarır. Esnek kaplinler bir miktar kaçıklığı karşılar, ancak bu tolerans hizalama yapılmamasının gerekçesi değildir.

• Paralel kaçıklık: İki mil birbirine paraleldir ama eksenleri yukarı-aşağı ya da sağa-sola kaymıştır. Genellikle ayar plakası ve yanal itme cıvatalarıyla düzeltilir.
• Açısal kaçıklık: Mil eksenleri birbirine göre açılıdır. Kaplin yüzleri arasındaki aralığın çevre boyunca eşit olmamasıyla anlaşılır.
• Yumuşak ayak: Motor ayaklarından biri zemine tam basmıyorsa cıvata sıkıldığında gövde esner ve hizalama bozulur. Hizalamadan önce her ayak ayrı ayrı kontrol edilir.
• Kaplin aralığı: Kaplin üreticisinin belirttiği yüzler arası boşluk korunur; motorun eksenel hareketi kaplini sıkıştırmamalıdır.

Hizalama, basit uygulamalarda cetvel ve sentil, hassas işlerde komparatör ya da lazer hizalama cihazıyla yapılır. Kaplin üreticisinin izin verdiği değerler esas alınır. İlk çalıştırmadan sonra, motor ve makine çalışma sıcaklığına geldiğinde hizalamayı yeniden kontrol etmek iyi bir uygulamadır. İlk enerji verme adımları için devreye alma yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek: kayışlı karıştırıcının kaplinli düzene çevrilmesi (varsayımsal)

Aşağıdaki akış açıklama için kurgulanmış, varsayımsal bir örnektir; gerçek bir müşteri uygulaması değildir. Bir karıştırıcı, 7,5 kW, 1460 d/d motorla kayış-kasnak üzerinden çalışıyor olsun. Ölçülen makine mili devri yaklaşık 970 d/d.

• Oranı hesaplayın: 1460 / 970 ≈ 1,5. Kaplinli düzende aynı 4 kutuplu motor makineyi yaklaşık 1,5 kat hızlandırırdı.
• Kutup sayısını belirleyin: Hedef devir 6 kutuplu motorun nominal devrine yakındır. HEM Motor listesinde 7,5 kW için 160M-6 pik döküm modeli 970 d/d nominal devirdedir.
• Yükü yeniden değerlendirin: Gücün yine 7,5 kW olup olmayacağı, karıştırıcının yükü, ürün yoğunluğu ve kalkış koşuluyla birlikte kontrol edilir. Bu örnekte güç değişmiyor kabul edilmiştir.
• Kaideyi yeniden tasarlayın: Gövde 160M olduğu için mil yüksekliği ve ayak delikleri eski 132M motordan farklıdır. Ortak şase, makine mili yüksekliğine göre teknik çizimden hazırlanır.
• Hizalayın ve kontrol edin: Yumuşak ayak giderilir, paralel ve açısal kaçıklık kaplin değerlerine indirilir, ilk çalıştırmadan sonra sıcak hizalama kontrolü yapılır.

Benzer güçteki diğer örnek modeller

• 160M-4 pik döküm: 11 kW (15 HP), 4 kutup, 1465 d/d, IEC 160M, 400/690 V (Δ/Y), 50 Hz, IP55, F sınıfı yalıtım.
• 160L-6 pik döküm: 11 kW (15 HP), 6 kutup, 970 d/d, IEC 160L, 400/690 V (Δ/Y), 50 Hz, IP55, F sınıfı yalıtım.

11 kW'ta 4 ve 6 kutuplu modellerin ikisi de 160 mil yüksekliğindedir, ancak 160M ile 160L ayak aralığı ve gövde boyu bakımından farklıdır. Güncel fiyatlar ürün sayfalarında yer alır.

Kaplinli tahrike geçişte bize iletilecek bilgiler

• Mevcut motorun etiket fotoğrafı (güç, devir, gövde, gerilim)
• Motor ve makine kasnaklarının çapları ya da ölçülmüş makine mili devri
• Makinenin türü, yük karakteri, kalkış koşulu ve günlük çalışma süresi
• Makine milinin yüksekliği, çapı ve kullanılacak kaplin tipi
• Montaj şekli (B3, flanşlı ya da B35) ve kaide durumu
• Şebeke gerilimi ve yol verme yöntemi

Uygun modelleri ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasında inceleyin. Kasnak bilgileri ve motor etiketiyle birlikte etiket gönderme sayfasından ya da iletişim sayfamızdan yazarsanız kaplinli düzene uygun devri ve modeli birlikte belirleyelim.