Endüstriyel Fırın Fanında Elektrik Motoru Seçimi ve Sıcaklık Koşulları

Kurutma, pişirme, boya kürleme ve ısıl işlem fırınlarında sıcak havayı döndüren fan, hattın durmadan çalışan parçalarından biridir. Fanı tahrik eden elektrik motoru arızalandığında ilk akla gelen soru "aynı güçte bir motor yeter mi?" olur. Oysa fırın uygulamasında güç kadar önemli bir başka konu vardır: motorun sıcaklıktan nasıl korunduğu. Bu yazıda fırın fanı için standart trifaze motor seçerken nelere bakılacağını, hangi konuların motorun değil fan tasarımının sorumluluğunda olduğunu ve siparişte hangi bilgilerin istendiğini sırayla ele alıyoruz.

Fırın fanında motor nerede durur?

Tipik bir fırın sirkülasyon fanında çark fırının içinde, sıcak gazın dolaştığı hacimdedir; motor ise fırın duvarının ya da tavanının dışında durur. Mil, yalıtılmış duvardan geçerek çarkı döndürür. Standart bir asenkron motor sıcak gazın içine yerleştirilmez ve bu şekilde çalışacak biçimde tasarlanmamıştır. Motorun görevi, fırının dışında, soğutma havası alabildiği bir noktadan mili döndürmektir.

Isının motora ulaşmasını engelleyen düzenler fan tarafında çözülür:

• Uzatılmış mil ve yataklama: Çark ile motor arasındaki mesafe, fanın kendi yatak grubuyla sağlanır. Motor milinin doğrudan fırın içine uzanması beklenmez.
• Soğutma diski (ısı dağıtıcı): Mil üzerine takılan kanatlı disk, mil boyunca ilerleyen ısının bir kısmını dışarı atar.
• Isı bariyeri ve yalıtım: Motor bağlantı plakası ile fırın duvarı arasındaki yalıtım ve hava boşluğu, iletimle gelen ısıyı azaltır.

Bu parçaların ölçüsü ve malzemesi fan üreticisinin konusudur. Motor tedarikçisi olarak bizim baktığımız nokta, motorun bağlandığı yüzeyin ve çevresindeki havanın hangi koşulda olduğudur.

Motorun gördüğü sıcaklık: ortam, ışıma ve iletim

Fırın dışında duran bir motor da ısıdan etkilenebilir. Üç kaynağı ayrı ayrı düşünmek gerekir:

• Ortam havası: Fırının üst kısmı veya kapalı bir tavan arası, atölyenin genelinden belirgin şekilde sıcak olabilir.
• Işıma: Sıcak fırın sacına yakın duran motor gövdesi, dışarıdan ısı alır.
• İletim: Mil ve bağlantı plakası, fırın tarafındaki ısının bir kısmını motora taşır; bu yüzden soğutma diski ve ısı bariyeri önemlidir.

HEM Motor'un standart modelleri kendi fanıyla dışarıdan hava çekerek soğur. Motorun emdiği hava sıcaksa soğutma da zayıflar. Bu nedenle motorun çalışacağı noktadaki ortam sıcaklığı siparişte bildirilir. F sınıfı yalıtım sargının dayanabildiği sıcaklık sınıfını anlatır; motorun her ortamda çalışabileceği anlamına gelmez. Soğutma yöntemlerinin ayrıntısı için IC411 ve IC416 soğutma yazımıza bakabilirsiniz.

Güç ve devir: fırın soğukken kalkış

Fanın çektiği güç, taşıdığı havanın yoğunluğuyla birlikte değişir. Soğuk hava sıcak havadan daha yoğundur; bu yüzden fırın soğukken çalıştırılan fan, işletme sıcaklığındakinden daha fazla güç ister. Fan etiketinde ya da teknik föyünde verilen güç işletme sıcaklığına göre hesaplanmışsa, soğuk kalkışta motor zorlanabilir. Fan üreticisinden şu iki bilgiyi isteyin: işletme sıcaklığındaki mil gücü ve soğuk havada çalışmadaki mil gücü. Motor gücü bu değerlere göre belirlenir; makine adına bakarak güç seçilmez.

Devir tarafında karar, çarkın tasarlandığı devre bağlıdır. Çark doğrudan motor miline akuple ise motorun nominal devri çarkın devrini belirler. Kayış-kasnaklı düzende ise kasnak oranı devri ayarlar. Değişimde eski motorun etiketindeki devri koruyun; 1500 d/d bir motorun yerine 3000 d/d model koymak, fanın debisini ve çektiği gücü ciddi biçimde değiştirir.

Montaj ve gövde seçimi

Fırın fanlarında motor genellikle üç şekilde bağlanır: kaide üzerinde ayaklı (B3) ve kayışla, fan gövdesine flanşla (B5 ya da ayak-flanş B35) veya çatıdaki fanlarda mil aşağı bakan dikey konumda. Montaj seçenekleri gövdeye göre sunulur; flanş ölçüsü siparişte teyit edilir. Mil ve flanş ölçüleri için 2026 teknik ve ürün kataloğunu kullanın.

Fırın çevresi çoğu zaman tozlu ve titreşimlidir; bakım sırasında motora darbe gelebilir. Bu nedenle 5,5 kW ve üzeri fırın fanlarında pik döküm gövdeli modeller sık tercih edilir. Tüm modellerde IP55 koruma ve F sınıfı yalıtım bulunur.

Hız kontrolü gerekiyorsa

Fırın fanlarında debi çoğu zaman frekans konvertörüyle ayarlanır. Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir. Sıcak bir bölgede düşük devirde çalışan motorda soğutma daha da önemli hâle gelir. Ayrıntı inverter kullanımı sorusunda yer alır.

Örnek senaryo: boya kurutma fırını sirkülasyon fanı

Aşağıdaki durum varsayımsaldır. Bir boya kurutma fırınının tavanındaki sirkülasyon fanında eski motor arızalanmış olsun. Etikette 5,5 kW, 1460 d/d, 400/690 V Δ/Y ve 132S gövde okunuyor. Motor, fırın tavanının üzerinde ayaklı olarak bir kaideye bağlı ve fana kayışla güç aktarıyor.

• Güç, devir ve gövde aynı tutulursa karşılık gelen model pik döküm gövdeli 132S-4 olur.
• Fan üreticisinin soğuk kalkış gücü 5,5 kW'ı aşıyorsa bir üst güç değerlendirilir; bu durumda gövde de değişebileceği için kaide kontrol edilir.
• Tavan arasındaki hava sıcaklığı siparişte yazılır; motorun çevresinde hava dolaşımı yoksa havalandırma açıklığı sağlanır.

Fırın fanı için örnek modeller

• 132S-4 pik döküm: 5,5 kW (7,5 HP), 4 kutup, 1460 d/d, IEC 132S, 400/690 V (Δ/Y), 10,7 A. Orta boy sirkülasyon fanları için.
• 132S1-2 pik döküm: 5,5 kW, 2 kutup, 2930 d/d, IEC 132S, 400/690 V (Δ/Y). Yalnız çarkı 3000 d/d için tasarlanmış fanlarda.
• 160M-4 pik döküm: 11 kW (15 HP), 4 kutup, 1465 d/d, IEC 160M, 400/690 V (Δ/Y), 20,4 A. Büyük hacimli fırınların ana fanı için.

Farklı güçler için fan ve aspiratör motorları sayfasına da bakabilirsiniz. Güncel fiyat her modelin ürün sayfasındadır.

Siparişte iletmeniz gerekenler

• Motor gücü (kW/HP) ve devir; mümkünse fanın soğuk kalkış gücü
• Montaj şekli (ayaklı, flanşlı, dikey) ve kayışlı mı akuple mi olduğu
• Motorun bulunduğu noktadaki ortam sıcaklığı ve havalandırma durumu
• Şebeke gerilimi, yol verme yöntemi, varsa frekans konvertörü
• Eski motorun etiket fotoğrafı

Uygun modelleri ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasında inceleyin. Mevcut motorunuzun yerine model arıyorsanız etiket fotoğrafını gönderin; sorularınız için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.