18,5 kW Elektrik Motorunda Gerilim ve Yol Verme Uyumu

18,5 kW (25 HP), birçok tesiste direkt yol vermenin rahat yapıldığı küçük motorlarla, yol verme yöntemi ciddi planlama gerektiren büyük motorlar arasındaki geçiş bölgesidir. Bu güçte bir motoru şebekeye doğrudan bağlamak, tesisin trafo gücüne ve hattın durumuna göre sorun çıkarabilir ya da hiç çıkarmayabilir. Yanlış bağlantı ise ilk çalıştırmada motoru yakabilir. Bu yazı, 18,5 kW bir motorun etiket gerilimini şebekeyle nasıl eşleştireceğinizi ve yıldız-üçgen, direkt, yumuşak yol verici ya da frekans konvertörü arasında hangi sorularla karar vereceğinizi anlatıyor.

18,5 kW modellerin elektriksel değerleri

HEM Motor'da 18,5 kW güç, pik döküm gövdeyle üç devirde sunulur. Üç modelin de etiket gerilimi 400/690 V (Δ/Y), 50 Hz'dir; koruma sınıfı IP55, yalıtım sınıfı F'dir.

Tablodaki akım, 400 V'ta ve tam yükte çekilen anma akımıdır. Kalkış anında çekilen akım bundan birkaç kat yüksektir ve yol verme yöntemini belirleyen asıl değer odur.

400/690 V etiketi ne anlatır?

Etiketteki iki gerilim, motor sargılarının iki farklı şebekeye uyacak şekilde bağlanabileceğini gösterir. Her sargı fazı 400 V'a göre tasarlanmıştır:

• 400 V şebekede üçgen (Δ): Her faz sargısı doğrudan iki hat arasına bağlanır ve 400 V görür. Türkiye'deki ve Avrupa'daki standart sanayi şebekesinde 18,5 kW motor bu bağlantıyla çalışır.
• 690 V şebekede yıldız (Y): Her faz sargısı hat geriliminin √3'te birini, yani yine yaklaşık 400 V'u görür. Bu bağlantı, 690 V dağıtımı olan tesisler içindir.

Sık yapılan hata, motoru 400 V şebekede yıldız bağlı bırakmaktır. Bu durumda her sargı yaklaşık 230 V görür, motor torku belirgin şekilde düşer; yük altında motor devir kaybeder, akımı yükselir ve ısınır. Tersine, 230/400 V etiketli bir motoru 400 V şebekede üçgen bağlamak sargılara aşırı gerilim uygular ve motoru kısa sürede yakar. Bu yüzden değişimde eski motorun etiket gerilimine ve klemens köprülerinin nasıl takıldığına mutlaka bakın.

Eski etiketlerde 380/660 V gibi değerlere de rastlanır. Bunlar eski şebeke anma değerlerinden kalmadır ve günümüzün 400/690 V etiketli motorlarıyla aynı bağlantı mantığına sahiptir; yine de değişimde şebekede gerçekte ölçülen gerilimi not edin.

Yol verme yöntemleri ve 18,5 kW'ta karar soruları

Direkt yol verme

Motor kontaktörle doğrudan şebekeye bağlanır. En basit ve en ucuz düzendir; motor kalkışta tam torkunu verir. Sakıncası, kalkışta çekilen yüksek akımdır. Trafo gücü yeterli, hat kısa ve aynı panodan beslenen hassas yükler yoksa 18,5 kW direkt yol verme pek çok tesiste sorunsuz uygulanır. Bunun mümkün olup olmadığına tesisin elektrik projesini yapan kişi ve dağıtım şirketinin kuralları karar verir.

Yıldız-üçgen yol verme

Motor önce yıldız bağlanarak kalkar, belirli bir devre ulaşınca üçgene geçer. Yıldızda her sargı daha düşük gerilim gördüğü için kalkış akımı ve kalkış torku yaklaşık üçte bire iner. Bu yöntem için iki koşul gerekir:

• Motorun çalışma bağlantısı şebeke geriliminde üçgen olmalıdır. 400/690 V etiketli 18,5 kW modeller 400 V şebekede üçgen çalıştığı için uygundur. 690 V şebekede zaten yıldız çalıştıkları için yıldız-üçgen yol vermeye uygun değildir.
• Klemens kutusundaki köprüler sökülmeli ve altı uç panoya ayrı ayrı çekilmelidir. Bu, altı damarlı ya da iki ayrı kablo demektir.

Yıldız-üçgenin zayıf noktası torktur. Kalkış torku üçte bire indiği için motor ancak yükü hafifken kalkan makinelerde (boşta kalkan fan, pompa, kompresör, boş başlayan kırıcı) iyi sonuç verir. Yüklü bant, dolu helezon ya da dolu karıştırıcı gibi yük altında kalkan makinelerde motor yıldızda yeterli devre çıkamayabilir; üçgene geçişte büyük bir akım darbesi oluşur ve yöntemin amacı ortadan kalkar.

Yumuşak yol verici

Gerilimi kalkış sırasında kademesiz artırarak akımı sınırlar. Mekanik darbeyi azaltır ve kayış, kaplin gibi aktarma elemanlarını korur. Ancak gerilim düşürüldüğünde tork da düşer; ağır yükte kalkış için tek başına çözüm değildir. Motorun klemens bağlantısı normal çalışma bağlantısı olarak (400 V'ta üçgen) kalır.

Frekans konvertörü (sürücü)

Hem akımı sınırlayıp hem de düşük devirde yüksek tork sağlayabilen yöntemdir; ayrıca devri ayarlamaya imkân verir. Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir. Ayrıntılar için frekans konvertörüyle kullanım sorusuna bakabilirsiniz.

Karar tablosu: hangi yöntem ne zaman?

Bu tablo bir başlangıç çerçevesidir. Yol verme yöntemini makinenin kalkış yükü, kalkış sıklığı, şebekenin durumu ve koruma düzeni birlikte belirler; son karar tesisin elektrik sorumlusuna aittir. Koruma elemanlarının seçimi için termik röle ve sigorta seçimi yazımıza göz atabilirsiniz.

Örnek: yıldız-üçgenden sürücüye geçiş kararı

Aşağıdaki akış varsayımsal bir örnektir. Bir tesiste 1500 d/d, 18,5 kW motorla tahrik edilen bir helezon, yıldız-üçgen panoyla çalışıyor ve vardiya sonunda dolu bırakıldığında sabah kalkışta zorlanıyor olsun.

• Belirtiyi okuyun: Motor yıldızda yavaş dönüyor, üçgene geçişte termik atıyor. Bu, kalkış torkunun yükü karşılamadığının işaretidir; motorun gücü yetersiz olmayabilir.
• Motoru kontrol edin: Mevcut motor 400/690 V etiketli ve 400 V'ta üçgen çalışıyor. Yerine düşünülecek model 180M-4 (18,5 kW, 4 kutup, 1470 d/d, IEC 180M, 400/690 V) olur.
• Yöntemi yeniden düşünün: Helezonu her vardiyada boşaltmak mümkün değilse yıldız-üçgen yerine frekans konvertörü değerlendirilir. Bu durumda düşük devirde ne kadar süre çalışılacağı ve kablo uzunluğu siparişte belirtilir.
• Gücü abartmayın: Yıldız-üçgen sorununu daha büyük bir motorla çözmeye çalışmak, kalkış akımını da büyütür. Önce yol verme yöntemini düzeltin.

Aynı tesiste boşta kalkan bir santrifüj fan için 160L-2 (18,5 kW, 2 kutup, 2940 d/d, IEC 160L) ya da yavaş dönen bir tahrik için 200L1-6 (18,5 kW, 6 kutup, 980 d/d, IEC 200L) düşünülebilir; yöntem seçimi her makine için ayrı yapılır.

Siparişte gerilim ve yol verme bilgisi

• Şebeke gerilimi ve frekansı (ör. 400 V, 50 Hz) ve tesiste 690 V dağıtım olup olmadığı
• Planlanan yol verme yöntemi: direkt, yıldız-üçgen, yumuşak yol verici veya frekans konvertörü
• Makinenin kalkışta boş mu dolu mu olduğu ve günde kaç kez kalktığı
• Sürücü kullanılacaksa devir aralığı ve sürücü-motor kablo uzunluğu
• Değişim yapılıyorsa eski motorun etiket fotoğrafı ve klemens bağlantısının fotoğrafı

18,5 kW modelleri ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasında inceleyebilirsiniz. Mevcut motorunuzun etiket gerilimi ya da bağlantısı konusunda emin değilseniz etiket fotoğrafını gönderin; diğer sorular için iletişim sayfamızdan bize ulaşın.