Salyangoz Fan İçin Elektrik Motoru Satın Alırken Nelere Bakılır?

Salyangoz fan, gövdesinin spiral biçimi nedeniyle bu adla anılan radyal (santrifüj) fandır. Havayı eksenden emip çevreye doğru savurur ve spiral kasa sayesinde basınca çevirir. Havalandırma, aspirasyon, kurutma, yakma havası ve proses hatlarında sık kullanılır. Bu fanlar için elektrik motoru satın alırken güç ile devir elbette ilk sorudur; ancak bağlantı biçimi, dönüş yönü, montaj pozisyonu ve fanın çalıştığı ortam da en az onlar kadar belirleyicidir. Bu yazı, salyangoz fan motoru siparişinden önce bakılması gerekenleri bir alıcı kontrol listesi gibi sıralıyor.

Önce fanın yapısını tanıyın: motor fanın neresinde?

Salyangoz fanlar motorla üç temel düzende birleşir. Hangi düzende olduğunuzu bilmeden doğru motoru seçmek mümkün değildir.

• Doğrudan akuple (motor miline çark): Çark göbeği doğrudan motor miline geçirilir. Küçük ve orta boy fanlarda yaygındır. Motor çarkın ağırlığını ve dengesizliğini doğrudan kendi rulmanlarında taşır. Motor çoğunlukla bir konsol ya da kasaya bağlı flanştan tutulur.
• Kaplinli: Fanın kendi yataklı mili vardır, motor ayaklarından kaideye oturur ve esnek kaplinle bağlanır. Çarkın yükü fan yataklarında kalır.
• Kayış-kasnaklı: Motor genellikle fan kasasının yanına veya altına bir kızak üzerinde yerleştirilir. Fan devri, motor devri ile kasnak oranından gelir; ayar esnekliği sağlar ama mile yan yük bindirir.

Doğrudan akuple bir fan için alınacak motorda mil ucu, flanş ve rulman yükü kritik hâle gelir. Kaplinli ve kayışlı fanlarda ise ayak bağlantısı ile mil ucunun ölçüsü öne çıkar.

Devir: salyangoz fanda kutup sayısı neden değiştirilmez?

Salyangoz fanın üreteceği basınç ve debi, çark çapı ile devir tarafından belirlenir. Fan imalatçısı çarkı belirli bir devre göre tasarlar; bu devir çoğunlukla 2 kutuplu (3000 d/d senkron) ya da 4 kutuplu (1500 d/d senkron) motor devridir. Etikette okunan değer nominal devirdir: 2 kutuplu bir motorda 2895 veya 2905 d/d, 4 kutuplu bir motorda 1450 veya 1460 d/d gibi.

Doğrudan akuple bir fanda kutup sayısını değiştirmek, fanın bütün karakteristiğini değiştirir. Devir yarıya inerse basınç dörtte bire düşer; devir iki katına çıkarsa fan gücü sekiz kat civarına çıkar ve çark mukavemet sınırını aşabilir. Bu yüzden yedek motor siparişinde, etiketteki kutup sayısını korumak temel kuraldır. Hızı değiştirmek gerekiyorsa bu, fan imalatçısının onayıyla ve genellikle kasnak oranı ya da frekans konvertörü üzerinden yapılır.

Frekans konvertörüyle hız ayarı

Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir. Fan yükünde tork, devir düştükçe azaldığı için düşük devirde ısınma riski genellikle sınırlıdır; ancak 50 Hz üzerinde çalıştırma planlanıyorsa motor ve çarkın buna uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir. Ayrıntılar inverter kullanımı sayfasında yer alır.

Dönüş yönü ve kasa pozisyonu

Salyangoz fanlarda çarkın dönüş yönü, spiral kasanın açılış yönüyle uyumlu olmak zorundadır. Ters dönen radyal fan bir miktar hava taşımaya devam eder; bu yüzden hata ilk bakışta fark edilmeyebilir. Ancak debi ve basınç belirgin biçimde düşer, akım beklenenden farklı çıkar ve sistem verimsiz çalışır.

• Fan kasasının üzerindeki dönüş yönü okuna bakın; ok yoksa kasanın açılış yönünden yönü belirleyin.
• Trifaze motorlarda dönüş yönü, iki fazın yeri değiştirilerek tersine çevrilir. Motor, çarka bağlanmadan önce kısa bir çalıştırmayla yön kontrol edilir.
• Standart motorların kendi soğutma fanı genellikle her iki yönde çalışacak biçimdedir. Yine de istenen dönüş yönünü siparişte belirtmek, özellikle büyük güçlerde olası bir tek yönlü soğutma düzeninin önceden konuşulmasını sağlar.

Kasa pozisyonu (çıkış ağzının yukarı, yana ya da aşağı bakması) motor seçimini doğrudan değiştirmez, ama motorun konumunu ve klemens kutusuna erişimi etkiler. Klemens kutusunun hangi tarafta olacağı, kablo girişinin kolay yapılabilmesi açısından önceden düşünülmelidir.

Montaj şekli: ayaklı, flanşlı, dikey

Salyangoz fanlarda en sık görülen şekiller B3 (ayaklı), B5 ya da B14 (flanşlı) ve B35 (ayaklı-flanşlı) düzenleridir. Çatıya yerleştirilen ya da dikey eksenli fanlarda motor dikey konumda (V1 mil aşağı, V3 mil yukarı) çalışabilir. Dikey çalışmada rulmanlar çarkın ağırlığını eksenel yönde de taşır; bu nedenle montaj konumu siparişte açıkça belirtilmelidir.

B3, B5, B14, B34, B35 ve dikey V1/V3/V5/V6/V15 seçenekleri gövdeye göre sunulur; flanş ölçüsü siparişte teyit edilir. Bir flanşın "B5" diye anılması, fan konsolunuzdaki delik çemberiyle aynı olduğu anlamına gelmez. Ölçüler için teknik çizimlere bakın; hangi şekillerin sunulduğu montaj şekilleri sorusunda özetlenmiştir.

Ortam: sıcak hava, nem ve toz

Salyangoz fanın taşıdığı hava, motorun çalıştığı ortamla aynı olmayabilir. Burada iki durumu ayırmak gerekir.

• Motor havanın dışında: Kaplinli ve kayışlı fanlarda motor genellikle taşınan hava akışının dışında, kendi soğutmasıyla çalışır. Taşınan hava sıcak olsa bile motor sıcak bölgenin dışında kalmalı, gerekirse ısı kalkanıyla korunmalıdır.
• Motor havaya yakın: Doğrudan akuple fanlarda motor fan kasasına bitişiktir; kasa sıcaksa ısı flanş ve mil üzerinden motora geçer. Sıcak gaz taşıyan fanlarda bu düzen ayrıca değerlendirilmeli, standart motorun sıcak gazın içinde çalışacağı bir yerleşimden kaçınılmalıdır.

Satıştaki modellerimiz IP55 koruma sınıfında ve F sınıfı yalıtımlıdır. Açık alanda, yağmura doğrudan maruz kalan bir fan için üstten koruma planlanır. Toz yükü yüksekse soğutma kanatçıklarının düzenli temizliği gerekir. Kapalı, temiz ortamlarda alüminyum gövde hafifliği nedeniyle montajı kolaylaştırır; titreşimli ve zorlu ortamlarda pik döküm gövde değerlendirilebilir.

Örnek modeller: tipik salyangoz fan güçlerinde

Aşağıdaki modeller, havalandırma ve aspirasyon tipi salyangoz fanlarda sık görülen güç ve devirlere örnektir. Fanınızın güç ihtiyacını fan imalatçısının verisi ve mevcut motor etiketi belirler; bu liste bir öneri değil, örnektir.

Gerilim satırına dikkat edin: 100L-2 modeli 230/400 V (Δ/Y) etiketlidir ve 400 V şebekede yıldız (Y) bağlanır; 112M-2 ve 132S-4 modelleri 400/690 V (Δ/Y) etiketlidir ve 400 V şebekede üçgen (Δ) bağlanır. Bu fark, yıldız-üçgen yol verme planlanan panolarda önemlidir: yıldız-üçgen yol verme, 400 V şebekede üçgen çalışmaya uygun 400/690 V etiketli motorla yapılır. Güncel fiyat her modelin ürün sayfasında; diğer güçler alüminyum gövdeli modeller listesindedir.

Varsayımsal örnek: çatı tipi aspiratörde motor yenileme

Aşağıdaki akış varsayımsaldır; gerçek bir müşteri uygulaması değildir. Bir işletmenin çatısındaki salyangoz aspiratörün motoru yıllar içinde rulman sesi yapmaya başlamış ve yenilenecek olsun. Etikette 4 kW ve 2900 civarı devir okunuyor, motor fan konsoluna flanşla bağlı ve çark doğrudan milde.

• Kutup sayısını koruyun: 4 kW ve 2 kutup, 112M-2 kodlu modeli işaret eder.
• Bağlantıyı doğrulayın: Konsoldaki flanş delik çemberi ve mil çapı teknik çizimle karşılaştırılır; çark göbeğinin yeni mile oturacağı teyit edilir.
• Yönü kontrol edin: İlk enerjide motor çarksız kısa süre çalıştırılır, yön kasa okuyla karşılaştırılır.
• Ortamı belirtin: Çatıda, yağmura açık konum olduğu için üstten koruma planlanır ve bu durum siparişte not edilir.
• Beslemeyi teyit edin: Pano yıldız-üçgen yol veriyorsa 400/690 V etiketli modelin 400 V'ta üçgen çalışmaya uygun olduğu kontrol edilir.

Sonuç ve sipariş öncesi bilgiler

Salyangoz fan için doğru motor; fanın bağlantı düzeni, kutup sayısı, dönüş yönü, montaj pozisyonu ve ortam birlikte değerlendirildiğinde seçilir. Güç ve devri etiketten korumak çoğu durumda doğru başlangıçtır; flanş ve mil ölçüleri ise siparişte ayrıca teyit edilir. Bize şu bilgileri gönderin:

• Mevcut motorun gücü, devri ve etiket fotoğrafı
• Fanın bağlantı düzeni (doğrudan akuple, kaplinli, kayışlı)
• Montaj şekli (B3, B5, B14, B35 ya da dikey) ve flanşlıysa konsol ölçüsü
• Şebeke gerilimi ve yol verme yöntemi (direkt, yıldız-üçgen, sürücü)
• Kullanım alanı ve ortam (açık alan, sıcak hava, toz)

Uygun modelleri ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasında inceleyin. Fan uygulamalarına özel bilgiler fan ve aspiratör motorları sayfasındadır. Motorunuzun etiket bilgileriyle uygun modeli sormak için etiket fotoğrafını gönderin ya da bize ulaşın.