Pastörizatör Sirkülasyon Pompası İçin Elektrik Motoru Seçimi

Pastörizatörde sirkülasyon pompası motoru seçilirken önce pompanın hangi devrede çalıştığı ayrılmalıdır: ürünü taşıyan hijyenik pompa mı, yoksa plakalı eşanjöre sıcak su basan servis devresi pompası mı? Sıcak su devresindeki pompa için standart trifaze asenkron motor çoğu zaman doğru seçimdir; belirleyici olan pompanın debi–basma noktası, sürekli çalışma ve motorun sıcak pompa gövdesinden ne kadar ısı aldığıdır. Ürünle temas eden, yıkanan hijyenik pompalarda ise motorun kendisi de hijyen tasarımının parçasıdır.

Pastörizatörde hangi pompalar var?

Plakalı veya borulu bir pastörizasyon ünitesinde genellikle birden fazla pompa bulunur ve her birinin motor ihtiyacı farklıdır:

• Ürün besleme pompası: Süt, meyve suyu veya sosu denge tankından eşanjöre basar. Ürünle temas ettiği için paslanmaz, CIP ile yıkanan hijyenik bir pompadır.
• Booster pompası: Rejenerasyon bölümünde pastörize ürün tarafının basıncını çiğ ürün tarafının üzerinde tutmak için kullanılır; o da ürün pompasıdır.
• Sıcak su sirkülasyon pompası: Buhar veya kazanla ısıtılan suyu ısıtma bölümünde döndürür. Ürünle temas etmez; kapalı bir su devresinde sürekli çalışır.
• Soğutma suyu veya buzlu su pompası: Soğutma bölümüne su basar; çoğunlukla tesisin genel soğutma devresinin parçasıdır.

Bu yazının konusu, “sirkülasyon pompası” denince çoğu tesiste kastedilen sıcak su devresi pompasıdır. Ürün pompalarının motoru, pompa üreticisinin hijyen tasarımına göre seçilir; yıkanabilir paslanmaz kapaklı veya hijyenik tip motor isteniyorsa bu görev için özel motor gerekir, HEM Motor'un 2026 kataloğundaki standart serinin kapsamı dışında kalabilir, etiket ve uygulama bilgisiyle bize sorun.

Gücü belirleyen: debi, basma yüksekliği ve devre direnci

Sirkülasyon pompası suyu yukarı basmaz, kapalı bir döngüde dolaştırır. Bu yüzden basma yüksekliği, statik bir yükseklik değil devrenin sürtünme kaybıdır: eşanjör plakaları, borular, vanalar, buhar enjektörü ya da sıcak su ısıtıcısı. Pompanın çalışma noktası, bu devre direnci eğrisi ile pompa eğrisinin kesiştiği yerdir; motor gücü bu noktada pompanın mile istediği güce göre belirlenir.

Pratikte üç durum motor yükünü değiştirir:

• Plakaların kirlenmesi: Kireç ve tortu biriktikçe devre direnci artar, pompa eğrisi üzerinde sola kayar; santrifüj pompada debi azalınca mil gücü genellikle düşer.
• Yeni ve temiz eşanjör: Direnç azdır; pompa eğrinin sağına kayar, debi ve mil gücü artar. Motor, temiz devrede ortaya çıkan en yüksek güce göre seçilmelidir.
• By-pass vanasının tam açılması: Devre direnci düşer ve pompa en yüksek debiye çıkar; bu da motorun en çok yüklendiği durumdur.

Doğru başlangıç, pompa etiketindeki debi–basma değerleri ve pompa üreticisinin eğrisindeki güç çizgisidir. Eğri yoksa mevcut motorun etiket gücü ve çalışırken ölçülen akım iyi bir referanstır.

Sıcaklık: motor sıcak suyun neresinde?

Sıcak su pompasında motor suya temas etmez; fakat iki yoldan ısı alır. Birincisi, yakın akuple (monoblok) pompalarda pompa gövdesi motor flanşına doğrudan bağlıdır ve sıcak gövdeden ısı iletimle motor tarafına geçer. İkincisi, pastörizatörün bulunduğu bölüm buhar hatları ve sıcak yüzeyler nedeniyle çoğu zaman sıcak ve nemlidir.

• Kaplinli (ayrı kaideli) pompalarda motor sıcak gövdeden uzaktadır; ısı aktarımı daha azdır.
• Motorun soğutma fanının emişi engellenmemeli, motor buhar tahliye noktalarının ve sıcak boruların hemen yanına yerleştirilmemelidir.
• Ortam sıcaklığı yüksekse bu bilgi siparişte bildirilir; standart motorun etiket değerleri belirli bir ortam sıcaklığı için geçerlidir.

HEM Motor'un standart modelleri F sınıfı yalıtımlı ve IP55 korumalıdır. Mekanik salmastradan sızan sıcak suyun motor üzerine damlaması, pompa bakımı ile çözülmesi gereken bir durumdur; IP55 sürekli ıslanmaya karşı tasarlanmamıştır.

Sürekli çalışma ve devir

Sıcak su sirkülasyon pompası, üretim sürdüğü sürece kesintisiz döner; CIP sırasında da çoğu zaman çalışır. Bu nedenle motor, kısa süreli değil sürekli yük altında anma değerinin içinde kalmalıdır. Akım anma değerine sürekli yakınsa motor sınırdadır.

Bu sınıf pompalar genellikle 2 kutuplu (3000 d/d senkron) motorlarla çalışır; 4 kutuplu motorlu sirkülasyon pompaları da vardır. Pompa çarkı motor devrine göre tasarlandığından değişimde kutup sayısı korunmalıdır. 2 kutuplu motorun yerine 4 kutuplu motor takmak debiyi yaklaşık yarıya, basma yüksekliğini yaklaşık dörtte bire indirir ve ısıtma bölümü hedef sıcaklığa ulaşamaz.

Debiyi vana yerine frekans konvertörüyle ayarlamak isteyen tesisler için sitedeki genel ifade geçerlidir: üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir. Uygun HEM Motor modellerini ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasında inceleyebilirsiniz.

Örnek modeller

Küçük ve orta kapasiteli pastörizatörlerin sıcak su devrelerinde sık rastlanan 2 kutuplu güçlerden örnekler:

• 2,2 kW 90L-2 alüminyum: 2 kutup, nominal 2895 d/d, IEC 90L, 230/400 V (Δ/Y), anma akımı 4,35 A.
• 3 kW 100L-2 alüminyum: 2 kutup, nominal 2895 d/d, IEC 100L, 230/400 V (Δ/Y), anma akımı 5,71 A.
• 4 kW 112M-2 pik döküm: 2 kutup, nominal 2905 d/d, IEC 112M, 400/690 V (Δ/Y), anma akımı 7,45 A.

Sıcak ve nemli, titreşimin olduğu tesis bölümlerinde pik döküm gövde, kapalı ve temiz makine dairelerinde alüminyum gövde tercih edilebilir. Monoblok pompada flanş ölçüsü pompa adaptörüyle eşleşmelidir; montaj şekilleri gövdeye göre sunulur, flanş ölçüsü siparişte teyit edilir. Pompa motorlarıyla ilgili genel bilgiler pompa elektrik motorları sayfasında yer alır.

Varsayımsal örnek: temizlenen eşanjörden sonra termik atması

Bu örnek gerçek bir müşteri uygulaması değildir. Bir süt pastörizatöründe sıcak su pompası aylardır sorunsuz çalışırken plakalar kireçten temizlendikten sonra motorun termik rölesi atmaya başlasın. Motor 3 kW, 2 kutuplu; çalışma akımı temizlik öncesi 4,8 A civarındayken temizlik sonrası 6 A'nın üzerine çıkıyor.

Burada motor arızalı değildir: devre direnci düştüğü için pompa daha fazla debi basıyor ve mile daha çok güç istiyor. Çözüm sırası şöyledir: önce pompa çıkışındaki ayar vanasıyla tasarım debisine dönülür; akım anma değerinin altına iniyorsa motor yeterlidir. Tasarım debisi zaten bu yüksek değerse bir üst güç (4 kW) değerlendirilir; gövde büyüdüğü için flanş ve kaide uyumu kontrol edilir.

Sonuç ve teklif için iletilecek bilgiler

Pastörizatör sirkülasyon pompasında doğru motor, temiz eşanjörlü devrede ortaya çıkan en yüksek mil gücünü sürekli taşıyabilen, pompanın tasarım devrini koruyan ve sıcak pompa gövdesinden gelen ısıyı tolere edecek şekilde yerleştirilen motordur. Teklif için şunları gönderin:

• Mevcut motorun etiket fotoğrafı (güç, devir, gerilim, gövde)
• Pompa etiketi: debi, basma yüksekliği, monoblok mu kaplinli mi
• Devrenin türü (sıcak su, soğutma suyu, ürün) ve tesis ortamı
• Montaj şekli, yol verme yöntemi, sürücü kullanılıp kullanılmadığı

Uygun modelleri ve güncel fiyatları online satış sayfamızda görebilirsiniz. Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını, devrini ve montaj bilgilerini etiket gönder sayfasından iletin; uygun model için teklif isteyin. Diğer sorular için iletişim sayfamızı kullanın.

Sık Sorulan Sorular

Pastörizatörün ürün pompasında standart motor kullanılabilir mi?

Ürünle temas eden ve yıkanan hijyenik pompalarda motor tipi pompa üreticisinin hijyen tasarımına bağlıdır. Hijyenik ya da paslanmaz gövdeli motor gerekiyorsa bu standart serinin kapsamı dışında kalabilir; etiketle bize sorun.

Sıcak su pompası motoru neden ısınıyor?

Monoblok pompada sıcak pompa gövdesinden motora ısı geçer, ayrıca bölümün ortamı sıcaktır. Akım anma değerinin altındaysa ısınma çoğu zaman bu iletimden kaynaklanır; fan emişinin açık olduğunu kontrol edin.

Debiyi düşürmek için 4 kutuplu motor takılabilir mi?

Önerilmez. Debi yaklaşık yarıya, basma yüksekliği yaklaşık dörtte bire düşer; ısıtma bölümü hedef sıcaklığa ulaşamayabilir. Debi ayarı vana veya frekans konvertörüyle yapılır.

Plakalar temizlendikten sonra motor akımının artması normal mi?

Evet. Devre direnci azalınca santrifüj pompa daha çok debi basar ve daha çok güç çeker. Akım anma değerini aşıyorsa debi vana ile tasarım değerine getirilir.