English
Français
Türkçe
Español
Русский
Aksiyal fanda yanan motorun yerine; aynı güçte, aynı kutup sayısında, aynı mil çapı ve boyunda ve aynı montaj yönüne uygun bir motor takılır. Aksiyal fanı diğer fanlardan ayıran nokta, pervanenin çoğu zaman doğrudan motor miline takılı olmasıdır. Bu durumda pervanenin ağırlığını, dengesizliğinden doğan titreşimi ve havayı iterken oluşan eksenel kuvveti motorun rulmanları taşır. Bu yüzden değişimde güç ve devir kadar mil ucu, rulman yükü ve motorun hava akımı içindeki yeri de kontrol edilmelidir.
Aksiyal fanda motor nerede durur?
Aksiyal fanlarda hava, mil ekseni doğrultusunda akar. Kanal tipi (tüp) aksiyal fanlarda motor, kanalın ortasında ayaklar ya da bir motor sehpası üzerinde durur ve pervane doğrudan motor miline takılır. Duvar tipi fanlarda motor bir ızgaraya ya da çerçeveye flanştan ya da ayaklarından bağlanır. Büyük soğutma ve havalandırma fanlarında ise pervane kendi yataklı miline takılır, motor kayış-kasnakla bağlanır.
Değişimden önce fanınızın hangi düzende olduğunu belirleyin, çünkü yükün nereye bindiği buna göre değişir:
- Pervane motor milinde (direkt akuple): Pervanenin ağırlığı, balans hatası ve eksenel itme motor rulmanlarındadır. En dikkatli kontrol bu düzende gerekir.
- Pervane ayrı yataklı milde, kayışlı: Pervane yükü fanın kendi yataklarındadır; motor kayış gerginliğinden doğan radyal yükü taşır.
Pervane yükü motor rulmanını nasıl etkiler?
Doğrudan motor miline takılı bir pervane, motor rulmanlarına üç tür yük bindirir:
- Ağırlık: Yatay milde pervane, milin ucunda asılı bir kütle gibi davranır ve ön rulmana radyal yük verir. Pervane ne kadar ağır ve mil ucundan ne kadar uzaktaysa yük o kadar artar.
- Eksenel itme: Pervane havayı iterken eşit büyüklükte bir tepki kuvvetiyle mili ters yöne çeker ya da iter. Bu kuvvet, kanat açısı ve basınçla büyür. Dikey fanlarda pervane ağırlığı da bu kuvvete eklenir.
- Dengesizlik: Kanatlarda toz birikimi, eksik balans ağırlığı veya hasarlı bir kanat, her devirde tekrarlanan bir titreşim kuvveti oluşturur. Bu kuvvet devirle hızla büyür.
Standart bir motorun rulmanları belirli bir radyal ve eksenel yükü karşılayacak şekilde seçilmiştir. Pervane, fan üreticisinin o motor gövdesi için öngördüğü boyuttaysa standart motor bu yükü taşır. Ancak pervane büyütülmüş, ağır metal bir pervaneye geçilmiş ya da eski motor fan üreticisine özel güçlendirilmiş rulmanlıysa standart motorun rulman ömrü kısalabilir. Böyle bir durumda bu görev için özel motor gerekebilir; HEM Motor'un 2026 kataloğundaki standart serinin kapsamı dışında kalabilir, etiket ve uygulama bilgisiyle bize sorun.
Değişimde kontrol listesi
| Kontrol | Neden önemli? |
|---|---|
| Güç ve kutup sayısı | Pervane belirli bir devire göre seçilir; kutup değişirse debi ve güç ihtiyacı birlikte değişir |
| Mil çapı, boyu ve kama | Pervane göbeği mile birebir oturmalı; mil boyu farklıysa pervanenin kanal içindeki konumu kayar |
| Montaj şekli ve yönü | Ayaklı, flanşlı ya da dikey (mil yukarı/aşağı) çalışma motor siparişinde belirtilmelidir |
| Dönüş yönü | Ters dönen aksiyal fan havayı ters yöne ya da çok zayıf basar |
| Motorun soğutma tipi | Kendi fanı olan motor (IC411) ile kendi fanı olmayan, hava akımıyla soğuyan motor aynı değildir |
| Klemens kutusu ve kablo girişi | Kanal içinde kablo yolu sınırlıdır; giriş yönü eski motorla aynı olmalıdır |
Kendi fanı olmayan motorlara dikkat
Bazı kanal fanlarında motorun kendi soğutma fanı yoktur; motor, pervanenin ittiği hava akımı içinde durur ve bu havayla soğur. Böyle bir motor standart kendi fanlı motorla aynı sayılmaz. Standart motor bu düzene takıldığında soğutma fanı ve fan kapağı kanal içinde fazladan yer kaplar; ayrıca hava akımı kesildiğinde ya da kanal tıkandığında motorun soğuması değişir. Eski motorunuzun arka tarafında fan kapağı yoksa bunu siparişte mutlaka belirtin. Motor soğutma tipleri soğutma yöntemleri yazımızda anlatılır.
Devir neden değiştirilmez?
Aksiyal fanın pervanesi, kanat açısı ve çapıyla belirli bir devirde belirli bir hava miktarı basacak şekilde ayarlanır. Fanlarda yaklaşık ilişkilere göre debi devirle, basınç devrin karesiyle, mil gücü devrin küpüyle değişir. Örneğin 6 kutuplu (yaklaşık 960 d/d) bir fanın yerine 4 kutuplu (yaklaşık 1450 d/d) motor takılırsa devir yaklaşık %50 artar ve güç ihtiyacı yaklaşık 3,4 katına çıkar. Aynı güçteki motor bu yükü kaldıramaz; ayrıca pervane bu çevresel hıza uygun olmayabilir.
Tersi de sorunludur: devir düşerse fan yeterli havalandırma yapmaz. Bu yüzden eski motorun kutup sayısı korunur. Hava miktarı ayarlanmak isteniyorsa kanat açısı fan üreticisinin talimatıyla değiştirilir ya da frekans konvertörü kullanılır. Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir. Fanlarda düşük devirde tork ihtiyacı da düştüğü için bu durum daha az görülür.
