Konik Kırıcı İçin Elektrik Motoru: Tahrik Düzeni ve Yedek Uyumu

Konik kırıcının elektrik motoru, kırıcının karşı milini (pinyon milini) çoğunlukla V kayışla döndürür; yedek motorun uyumu da bu kayış düzeninden, dönüş yönünden ve yağlama kilidinden başlayarak kontrol edilir. Güç ve devir kırıcı üreticisinin verilerine göre belirlenir; yedek motor, eski motorla aynı güçte, aynı kutup sayısında ve aynı gövdede olduğunda kasnak, kızak ve pano değişmeden kalır. Bu yazıda konik kırıcının tahrik düzenini ve yedek motor seçiminde kontrol edilecek noktaları anlatıyoruz.

Konik kırıcıda güç nasıl aktarılır?

Konik kırıcıda kırma işi, eksantrik bir hareketle salınan manto (iç koni) ile sabit dış gömlek (konkav) arasında yapılır. Motor bu eksantrik hareketi doğrudan üretmez; güç şu sırayla aktarılır:

• Motor ve motor kasnağı: Motor, kırıcının yanında bir kızak ya da ayarlı kaide üzerinde durur.
• V kayış seti: Birkaç kanallı kayış, gücü kırıcının karşı mil kasnağına taşır.
• Karşı mil ve konik dişli: Karşı mil, konik dişli çifti üzerinden eksantrik burcu döndürür.
• Eksantrik ve ana mil: Eksantrik, mantoyu salınım hareketine sokar; malzeme bu hareketle kırılır.

Bazı tesislerde motor karşı mile esnek kaplinle de bağlanır. Ancak sahada en sık görülen düzen kayışlı olandır; kayış, kırıcıdaki darbeleri motora iletmeden kısmen sönümler ve kasnak oranıyla kırıcı devri ayarlanabilir.

Kırıcı devri ve kasnak oranı

Konik kırıcıda karşı mil devri, ürün boyutunu ve kapasiteyi doğrudan etkiler; bu yüzden kırıcı üreticisi belirli bir devir aralığı verir. Karşı mil devri, motor devri ile kasnak çaplarının oranından çıkar: karşı mil devri = motor devri × motor kasnak çapı ÷ kırıcı kasnak çapı.

Bu nedenle yedek motorun kutup sayısı eski motorla aynı olmalıdır. Kırıcılarda en sık 4 kutuplu (1500 d/d sınıfı) motorlar kullanılır; bazı tesislerde 6 kutuplu motor tercih edilir. Kutup sayısı değişirse aynı kasnaklarla kırıcı devri de değişir; ürün boyutu kayar, dişli ve yataklar tasarım dışı devirde çalışır. Devir değişikliği gerekiyorsa bu, kırıcı üreticisinin onayıyla ve kasnak değişimiyle yapılmalıdır.

Varsayımsal bir kontrol

Değerler yalnızca yöntemi göstermek içindir. 4 kutuplu bir motor (nominal 1486 d/d), 315 mm motor kasnağı ve 900 mm kırıcı kasnağıyla karşı mil yaklaşık 1486 × 315 ÷ 900 ≈ 520 d/d döner. Yedek motorun nominal devri birkaç devir farklıysa karşı mil devri pratikte değişmez. Ancak aynı düzene 6 kutuplu (yaklaşık 985 d/d) bir motor takılırsa karşı mil yaklaşık 345 d/d'ye düşer; bu, kırıcının çalışma aralığının dışına çıkabilir.

Dönüş yönü ve yağlama kilidi

Konik kırıcıların çoğunda karşı milin dönüş yönü üretici tarafından belirlenmiştir ve kırıcı gövdesinde okla gösterilir. Yanlış yönde çalışma, mantoyu tutan somunun gevşemesi gibi mekanik sorunlara yol açabilir. Yedek motor bağlandıktan sonra kayış takılmadan kısa bir yoklama çalıştırması yapılmalı, yön ok ile karşılaştırılmalıdır. Yön yanlışsa iki fazın yeri değiştirilir.

Konik kırıcılarda çoğunlukla ayrı bir yağlama ünitesi bulunur. Pano, yağ basıncı ve sıcaklığı uygun olmadan ana motorun çalışmasına izin vermez. Bu kilit, ana motorun panodaki bağlantısıyla birlikte çalışır; motor değişiminde kilit devresine dokunulmamalı, devreye almada yağlama ünitesinin önce çalıştığı doğrulanmalıdır. Yağlama pompasının motoru ayrı ve küçük bir motordur; o da etiketine göre ayrıca değerlendirilir.

Kalkış ve yük: dolu kırıcıyla kalkmak

Normal işletmede konik kırıcı boşken kalkar, besleme sonra açılır. Ancak elektrik kesintisi ya da acil durdurma sonrasında kırma odası malzemeyle dolu kalabilir. Bu durumda motor, dolu kırıcıyı ve ağır volanı birlikte döndürmek zorundadır; kalkış uzar, akım uzun süre yüksek kalır.

• Yıldız-üçgen: Boş kalkışta yaygındır; kalkış torku düştüğü için dolu kırıcıda yetersiz kalabilir.
• Yumuşak yol verici: Kalkış darbesini ve akımı azaltır; dolu kalkış gerekiyorsa ayarları ona göre yapılmalıdır.
• Frekans konvertörü: Kontrollü kalkış ve devir ayarı sağlar; bazı tesislerde kırıcı devrini ürüne göre ayarlamak için kullanılır.

Dolu kalkış ihtimali olan tesislerde, odayı boşaltmadan kalkış denenmemesi işletme açısından en güvenli yoldur. Bu yazıda kalkış konusunu genel hatlarıyla ele alıyoruz; motor seçimini etkileyen asıl soru, eski motorun hangi yöntemle çalıştığıdır. 400 V şebekede yıldız-üçgen yol verme için motor etiketinin 400/690 V (Δ/Y) olması gerekir; satıştaki 4 kW ve üzerindeki modeller bu etiketle sunulur.

Yedek motor uyumunda kontrol listesi

Konik kırıcı genellikle tesisin en kritik makinesidir ve uzun süre durması üretimi durdurur. Bu yüzden yedek motoru arıza anında değil, önceden ve eski motorun bilgileriyle seçmek gerekir. Kontrol edilecekler:

Kayışlı tahrikte kasnak motor milinin ucuna ne kadar yakın takılırsa motor rulmanına binen yük o kadar azalır. Çok kanallı geniş bir kasnak, mil ucundan taşarak takılmamalıdır. Ölçüleri 2D teknik çizimlerde karşılaştırabilirsiniz.

Uygun HEM Motor modellerini ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al bölümünde inceleyebilirsiniz.

Servis faktörü 1,15'i doğru yorumlamak

HEM Motor'un 75 kW ve üzerindeki tüm modellerinde servis faktörü 1,15'tir. Bu, motorun anma gücünün yaklaşık %15 üzerinde kısa süreli yüklenmeye karşı bir güvenlik payı taşıdığı anlamına gelir. Kırıcılarda sert malzeme, ani besleme artışı ya da kısa süreli sıkışma gibi durumlarda bu pay işletmeye nefes aldırır.

Ancak servis faktörü, motoru küçük seçmek için kullanılmamalıdır. Kırıcının sürekli ihtiyacı 132 kW ise 110 kW bir motoru "SF ile yeter" diye seçmek, motoru sürekli rezervin içinde çalıştırır ve sargı ömrünü kısaltır. Doğru yaklaşım; motoru kırıcının anma ihtiyacına göre seçmek, rezervi ise beklenmedik yükler için bırakmaktır. Kırma tesislerine özel diğer bilgiler konkasör ve taş kırma tesisleri sayfasında yer alır.

Konik kırıcılar için örnek modeller

Konik kırıcılarda motor gücü kırıcının boyutuna ve üreticisine göre değişir; kesin değer kırıcı etiketinden veya kılavuzundan alınır. Aşağıdaki 4 kutuplu pik döküm modeller bu sınıftaki kırıcılarda karşılaşılan güçlere örnektir. Hepsi 400/690 V (Δ/Y), 50 Hz, IP55, F sınıfı yalıtımlı ve SF 1,15'tir:

• 280M-4: 90 kW, 4 kutup, nominal 1486 d/d, IEC 280M, 155 A (400 V), nominal tork 578,4 Nm.
• 315M-4: 132 kW, 4 kutup, nominal 1488 d/d, IEC 315M, 224 A (400 V), nominal tork 847,2 Nm.
• 315L2-4: 200 kW, 4 kutup, nominal 1490 d/d, IEC 315L, 334 A (400 V), nominal tork 1282 Nm.

280 gövdeden 315 gövdeye geçişte mil yüksekliği ve ayak aralığı değişir; daha güçlü bir modele geçmek kızak ve kasnak düzeninin yeniden kurulması demektir. Güncel fiyat ürün sayfalarında yer alır.

Sonuç ve sipariş bilgileri

Konik kırıcı için yedek motor; aynı güç, aynı kutup sayısı ve aynı gövdeyle seçildiğinde kasnak, kızak ve pano olduğu gibi kalır. Dönüş yönü ve yağlama kilidi devreye almada mutlaka kontrol edilir. Teklif için şunları gönderin:

• Eski motorun etiket fotoğrafı ve kırıcının marka/model bilgisi
• Kasnak çapları, kayış tipi ve kızak fotoğrafı
• Yol verme yöntemi (yıldız-üçgen, yumuşak yol verici, sürücü)
• Dolu kalkış ihtimali ve çalışma ortamı (açık saha, toz, sıcaklık)

Uygun modelleri ve güncel fiyatları online satış bölümümüzde görebilirsiniz. Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını, devrini ve montaj bilgilerini etiket gönder sayfasından iletin; uygun model için teklif isteyin.

Sık Sorulan Sorular

Konik kırıcıya daha güçlü motor takmak kapasiteyi artırır mı?

Doğrudan artırmaz. Kapasiteyi kırıcının boyutu, devri, ayar açıklığı ve besleme belirler; daha güçlü motor yalnızca güç rezervi ekler ve kırıcının mekanik sınırlarını değiştirmez.

Yedek motorun dönüş yönü neden önemlidir?

Çoğu konik kırıcıda karşı milin yönü üretici tarafından belirlenir. Yanlış yön mekanik sorunlara yol açabilir; yön, kayış takılmadan önce gövdedeki okla karşılaştırılmalıdır.

SF 1,15 olduğu için bir alt güçte motor seçebilir miyim?

Önerilmez. Servis faktörü beklenmedik yükler için güvenlik payıdır; motor kırıcının sürekli ihtiyacına göre seçilmelidir.

Motoru değiştirirken yağlama ünitesine dokunmak gerekir mi?

Genellikle gerekmez, ancak panodaki yağlama kilidinin ana motorla birlikte doğru çalıştığı devreye almada kontrol edilmelidir.