Türkiye'den Çevre Ülkelere Elektrik Motoru Tedariki: Tek Dosyada İhracat Siparişi

Sınırın öbür tarafındaki bir su idaresi, yeni pompa istasyonu için on iki motor sipariş ediyor. Motorlar zamanında yükleniyor ama sınır kapısında üç gün bekliyor: çeki listesindeki koli sayısı ile araçtaki koli sayısı tutmuyor, faturadaki gümrük tarife numarası da alıcının beyanıyla uyuşmuyor. Motorlar sonunda sahaya ulaştığında bu kez başka bir sorun çıkıyor: istasyondaki yol vericiler yıldız-üçgen, gelen motorlar ise o şebekede yıldız bağlanacak etikette.

Türkiye'den çevre ülkelere elektrik motoru tedarikinde sorunların çoğu motorun kendisinden değil, siparişi oluşturan bilgilerin dağınık olmasından çıkar. Teknik bilgi bir e-postada, teslim şekli başka bir yazışmada, belge talepleri ise son anda gelir. Bu yazıda, hem yurt dışındaki alıcının hem de gönderen tarafın aynı sayfaya bakabileceği bir "ihracat sipariş dosyası"nın içeriğini ele alıyoruz.

Motor hedef şebekeye uyuyor mu?

Yurt içi siparişte çoğu zaman sorulmayan bir soru, sınır ötesinde ilk sıraya çıkar: motor, gideceği tesisin şebekesine uygun mu? Motor etiketindeki gerilim ve frekans, sahadaki besleme ile aynı olmalıdır. HEM Motor'un üç fazlı serileri 50 Hz şebeke içindir ve 230/400 V ya da 400/690 V sargı seçenekleriyle sunulur. Hedef tesisin şebekesi farklı bir gerilim ya da frekans kullanıyorsa bu, sipariş öncesinde teknik ekiple konuşulması gereken ayrı bir konudur; etiketteki değerlerin dışında çalıştırılan motor, devir, tork ve ısınma açısından beklenen davranışı göstermez. Gerilim ve frekansın motor üzerindeki etkisini motor anma gerilimi ve frekansı yazısında anlattık.

Girişteki örnekte olduğu gibi yol verme yöntemi de bu bölümün konusudur. 400 V bir şebekede yıldız-üçgen yol verilecekse motorun 400/690 V etiketli olması gerekir. Alıcının pano tarafındaki bu bilgiyi siparişte yazması, sahada motorun kullanılamaması riskini ortadan kaldırır. Dosyanın teknik kısmında ayrıca şunlar yer almalıdır:

• Güç, kutup sayısı ve devir.
• Montaj şekli (B3, B5, B14, B35 ya da dikey) ve flanş ölçüsü.
• Koruma sınıfı ve ortam koşulları: sıcaklık +40 °C'yi, rakım 1000 m'yi aşıyor mu?
• Motorun sürücüyle çalışıp çalışmayacağı; sargı sıcaklık sensörü ya da yoğuşma ısıtıcısı gibi seçenekler gerekip gerekmediği.

Rakım konusu bazı çevre ülkelerdeki yüksek platolarda sipariş aşamasında sık atlanır. 1000 m'nin üzerinde hava soğutması zayıfladığından motor gücünde düşürme ya da bir üst güç gerekebilir.

Teslim şekli: risk ve maliyetin el değiştirdiği yer

Incoterms kuralları, taşıma maliyetinin ve hasar riskinin hangi noktada alıcıya geçtiğini tanımlar. Motor ihracatında en sık görülenler şunlardır:

• EXW (işyerinde teslim): Alıcı motoru gönderenin deposundan alır; yükleme, ihracat gümrüğü ve taşıma alıcıya aittir. Kendi nakliyecisi ve gümrük müşaviri olan alıcılar için uygundur, ancak ihracat beyannamesinin kimin adına yapılacağı önceden netleşmelidir.
• FCA (taşıyıcıya teslim): Gönderen, ihracat işlemlerini yapıp motoru alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder. Kara yolu sevkiyatlarında dengeli bir paylaşımdır.
• CPT / CIP: Gönderen, taşımayı belirlenen noktaya kadar öder; risk ise ilk taşıyıcıya teslimde alıcıya geçer. CIP'te sigorta da gönderen tarafından yapılır.
• DAP (belirlenen yerde teslim): Gönderen motoru alıcı ülkedeki adrese kadar getirir; ithalat gümrüğü ve vergiler alıcıya aittir.

Hangi kural seçilirse seçilsin, teklifteki fiyatın hangi teslim noktasına göre verildiği açıkça yazılmalıdır. Teklif kalemlerinin nasıl okunacağını proforma ve teklif okuma yazısında ayrıntılı ele aldık.

Belge seti ve kimin hazırlayacağı

Sınır kapısındaki beklemelerin önemli bir kısmı belgelerdeki küçük tutarsızlıklardan kaynaklanır. Tipik bir motor ihracatında belge seti şunlardan oluşur:

1. Proforma fatura: ödeme ve üretim/sevk planının dayanağı.
2. Ticari fatura: motorların tanımı, adedi, birim fiyatı, teslim şekli ve gümrük tarife numarası.
3. Çeki listesi: her koli ya da paletin numarası, içeriği, net ve brüt ağırlığı, ölçüleri.
4. Taşıma belgesi: kara yolunda CMR, deniz yolunda konşimento.
5. Alıcı ülkenin istediği ek belgeler: uygunluk beyanı, teknik föy ya da ülkeye özgü belgeler.

Alıcı ülkenin gümrüğünün hangi belgeleri isteyeceğini alıcının kendi gümrük müşaviri net olarak söyleyebilir. Bu listenin sipariş aşamasında gönderen tarafa iletilmesi, belgelerin sevkiyattan önce hazır olmasını sağlar. Faturadaki ürün tanımı, çeki listesindeki tanım ve koli üzerindeki işaretlerin birebir aynı olması da kontrol edilmelidir. HEM Motor'un kataloğunda CE, EAC ve ISO 9001 gibi uygunluk çerçeveleri yer alır; belirli bir model için hangi belgenin geçerli olduğu talep üzerine paylaşılır. CE uygunluk beyanının neyi kapsadığını CE ve uygunluk beyanı yazısında bulabilirsiniz.

Çok duraklı yolculuğa uygun ambalaj

Yurt içi bir sevkiyatta motor bir ya da iki kez elleçlenir. Sınır ötesi bir sevkiyatta ise depo, gümrük sahası, belki bir aktarma deposu ve alıcının deposu arasında daha fazla kez yüklenip indirilir; gümrük muayenesinde ambalajın açılması da mümkündür. Bu nedenle:

• Motorlar palete sabitlenmeli, ağır gövdeler sandıkla korunmalıdır.
• Deniz yolu ya da uzun bekleme ihtimali varsa nem koruması (nem alıcı, kapalı ambalaj) istenmelidir.
• Kolilerin üzerinde numara, ağırlık ve kaldırma noktaları okunaklı olmalıdır; çeki listesiyle aynı numaralama kullanılmalıdır.
• Muayenede açılan ambalajın yeniden kapatılabilir olması, motorun yolun geri kalanında korunmasını sağlar.

Güzergâha göre ambalajın nasıl tarif edileceğini motoru sevke hazırlama yazısında anlattık.

Motor sahadayken bir sorun çıkarsa

Alıcı ile gönderen arasında sınır olduğunda, arıza bildiriminin nasıl yapılacağını önceden kararlaştırmak işleri hızlandırır. Bir arıza bildiriminde şu bilgiler bulunmalıdır: motor etiketinin net fotoğrafı, sipariş ve fatura numarası, motorun hangi uygulamada ve hangi yol verme yöntemiyle çalıştığı, arızanın belirtisi ve mümkünse izolasyon direnci ile faz akımı ölçümleri. Bu bilgiler, motorun geri gönderilmesine gerek kalmadan ilk değerlendirmenin yapılmasını sağlar. Yedek ihtiyacı olan kritik uygulamalarda, ilk siparişle birlikte bir yedek motor ya da rulman seti planlamak da uzak bir tesis için mantıklı olabilir.

Sonuç

Çevre ülkelere motor tedariki, tek bir dosyada toplandığında öngörülebilir hale gelir: hedef şebekeye uygun motor, açıkça yazılmış teslim şekli, alıcı ülkenin istediği belge seti, çok duraklı yolculuğa uygun ambalaj ve önceden kararlaştırılmış arıza bildirimi. Teslim süresi, stok durumu ile seçilen taşıma ve gümrük sürecine göre değişir ve teklifte ayrıca bildirilir. 0,25–355 kW aralığındaki 3 fazlı elektrik motorları için ihracat siparişinizi teknik ekibimizle birlikte hazırlayabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hedef ülkedeki şebeke gerilimi farklıysa motor yine de kullanılabilir mi?

Motorun etiket gerilimi ve bağlantısı sahadaki şebekeyle uyumlu olmalıdır. 400 V şebekede 230/400 V motor yıldız, 400/690 V motor üçgen bağlanır; farklı bir şebeke söz konusuysa sipariş öncesinde teknik ekiple uygun sargı seçeneği konuşulmalıdır.

İhracatta hangi teslim şeklini seçmek daha doğru olur?

Alıcının kendi nakliyecisi ve gümrük müşaviri varsa EXW ya da FCA pratik olabilir. Alıcı taşımayı gönderene bırakmak istiyorsa CPT, CIP ya da DAP tercih edilir; önemli olan fiyatın hangi noktaya göre verildiğinin teklifte açıkça yazmasıdır.

Motorlar gümrükte neden bekler?

En sık neden, fatura, çeki listesi ve koli üzerindeki bilgilerin birbirini tutmamasıdır. Eksik bir ek belge ya da gümrük tarife numarasındaki uyuşmazlık da beklemeye yol açar; belge listesinin alıcı ülkenin gümrük müşavirinden sipariş aşamasında alınması bu riski azaltır.

Yurt dışındaki tesiste arızalanan motor için ilk adım ne olmalı?

Etiket fotoğrafı, sipariş numarası, uygulama bilgisi ve arıza belirtisini tedarikçiye iletin. İzolasyon direnci ve faz akımı ölçümleri de eklenirse ilk değerlendirme motor geri gönderilmeden yapılabilir.