English
Français
Türkçe
Español
Русский
Yem kırma makinesi, yani çekiçli değirmen, bir yem tesisinin en çok enerji harcayan ve motoru en çok zorlayan makinelerinden biridir. Arpa, mısır, buğday ya da kepek; dönen bir rotorun üzerindeki çekiçlerle parçalanır ve bir elekten geçerek istenen inceliğe gelir. Çiftlik tipi küçük makinelerden saatte tonlarca ürün işleyen tesis değirmenlerine kadar geniş bir aralık olduğundan "yem kırma makinesine kaç kW motor gerekir?" sorusunun tek bir cevabı yoktur. Bu yazıda motor gücünü belirleyen etkenleri, gücün kimden ve nasıl öğrenileceğini, devir ve aktarma seçimini ve siparişte istenecek bilgileri anlatıyoruz.
Güç ihtiyacını belirleyen etkenler
Çekiçli değirmenin çektiği güç, makinenin etiketinde yazan değerden çok, o gün içine ne verildiğine bağlıdır. Aynı makinede güç ihtiyacını değiştiren başlıca değişkenler şunlardır:
- Hammadde türü: Mısır ve arpa gibi sert taneler, kepek ya da önceden kırılmış ürüne göre çok daha fazla enerji ister. Kuru ot veya saman gibi lifli malzemeler ise çekiçleri farklı bir şekilde zorlar.
- Elek deliği çapı: İnce kırma için küçük delikli elek kullanıldığında ürün değirmen içinde daha uzun kalır, aynı kapasite için güç belirgin biçimde artar. Elek değiştirmek, aslında motora binen yükü değiştirmektir.
- Nem: Nemli tane kolay kırılmaz, eleği tıkar ve rotorun etrafında birikir; sonuçta akım yükselir.
- Kapasite (besleme hızı): Besleme helezonu ya da sürgüsü ne kadar açılırsa motor o kadar yüklenir. Değirmen, motorun taşıyabileceğinden fazla beslendiğinde önce devir düşer, ardından koruma devreye girer.
- Çekiç sayısı ve aşınma durumu: Uçları körelmiş çekiçler tanenin kırılması yerine sürtülmesine yol açar; aynı iş için daha fazla güç harcanır, ısı artar.
- Çalışma süresi: Günde bir iki saat çalışan çiftlik makinesi ile vardiya boyunca kesintisiz çalışan tesis değirmeni aynı güçte olsa bile motoru farklı yorar.
Bu yüzden "şu kapasiteye şu kW" gibi kalıp bir tablo vermek yanıltıcı olur. Motor gücünü belirlemenin doğru yolu aşağıda anlatılan sırayı izlemektir.
Gücü kim, nasıl belirler?
Yeni bir makinede güç, makine üreticisinin değeridir. Üretici rotor çapını, çekiç düzenini, elek alanını ve hedef kapasiteyi bu güce göre tasarlamıştır; daha küçük bir motor takmak makineyi kısıtlar, çok daha büyüğünü takmak ise rotor, rulman ve kayış gibi mekanik parçaları tasarım sınırının ötesinde zorlayabilir.
Mevcut bir makinenin motoru değiştiriliyorsa esas alınacak bilgi eski motorun etiketidir: güç, devir, gerilim ve IEC gövde kodu. Eski motor yıllarca sorunsuz çalıştıysa aynı değerlerde bir motor en güvenli seçimdir. Eğer motor sık sık termik attırıyorsa ya da aşırı ısınıyorsa, gücü artırmadan önce şu soruları sormak gerekir: Elek daha ince bir elekle mi değiştirildi? Hammadde değişti mi? Çekiçler aşındı mı? Besleme ayarı değişti mi? Kayışlar kayıyor mu? Bu sorunların çoğu motoru büyütmekle değil, makinenin kendisini düzeltmekle çözülür.
Gerçekten daha büyük bir motora geçilmesi gerekiyorsa, örneğin kapasite artırımı planlanıyorsa, karar makine üreticisiyle birlikte verilmelidir. Rotorun, milin ve kayış düzeninin yeni güce dayanıp dayanmadığı ancak makine tarafında değerlendirilebilir.
Akım ölçümü ne söyler?
Çalışan bir değirmende motorun gerçekten ne kadar yüklendiğini anlamanın pratik yolu, normal besleme altında pens ampermetreyle faz akımlarını ölçmektir. Ölçülen akım, etiketteki anma akımına çok yakınsa ya da üstündeyse motor sınırında çalışıyordur. Belirgin şekilde altındaysa motor rahattır ve ısınma sorununun kaynağı başka bir yerde aranmalıdır. Bu ölçüm, değişim kararını tahmin yerine veriye dayandırır.
Devir ve aktarma: doğrudan kaplin mi, kayış kasnak mı?
Çekiçli değirmenlerde rotor genellikle yüksek çevresel hızda döner; bu nedenle pek çok makinede 2 kutuplu (3000 d/d senkron) motor rotora doğrudan kaplinle bağlanır. Bu düzende rotor devri motor devrine eşittir ve motor devrini değiştirmek mümkün değildir. Bazı makinelerde ise 4 kutuplu motor kayış kasnakla rotoru çevirir; kasnak oranı rotor devrini belirler.
- Doğrudan kaplinli düzen: Motorun devri makine üreticisinin istediği devirle aynı olmalıdır. Ayaklı (B3) motor ortak şase üzerinde rotorla hizalanır; mil yüksekliği ve ayak aralığı eski motorla karşılaştırılır.
- Kayış kasnaklı düzen: Motor devri değişirse rotor devri de değişir. 1500 d/d motorun yerine 3000 d/d motor koymak, kasnaklar değiştirilmezse rotoru iki kat hıza çıkarır; bu hem çekiçler hem rulmanlar için tehlikelidir. Kasnak oranı yeniden hesaplanmadan devir değiştirilmez.
- Kayış gerginliği: Fazla gergin kayış motorun ön rulmanına yan yük bindirir; gevşek kayış ise kayar, ısınır ve gücün bir kısmını boşa harcatır.
Rotor devri yüksek olduğundan dengesizlik de önemlidir. Çekiçlerden biri kırık ya da eksikse ortaya çıkan titreşim motor rulmanlarına iletilir. Motor değişiminde eski rulman arızasının asıl sebebi bu tür bir dengesizlikse, yeni motor da kısa sürede aynı sona gider.
