English
Français
Türkçe
Español
Русский
Kompresör motoru tank basıncı altındayken kalkamıyorsa sebep çoğu zaman motorun gücü değildir. En sık nedenler arızalı boşaltma valfi veya çek valf, düşük şebeke gerilimi ya da faz kaybı ve yanlış ayarlanmış yıldız-üçgen geçişidir; bunlar giderilmeden takılan daha büyük motor da aynı şekilde zorlanır. Bu yazı, yeni motor siparişinden önce sahada hangi kontrollerin hangi sırayla yapılacağını ve hangi bulgunun gerçekten motor değişimini gerektirdiğini anlatır.
Kompresör aslında boşta kalkmak üzere tasarlanır
Pistonlu ve vidalı kompresörlerin büyük çoğunluğu, motor devreye girerken sıkıştırma tarafının basınçsız olacağı varsayımıyla tasarlanır. Pistonlu kompresörde basınç şalteri motoru durdurduğunda boşaltma valfi kafa ile çek valf arasındaki havayı dışarı atar. Vidalı kompresörde emiş valfi kalkışta kapalı tutulur ve ayırıcı tank basıncı belirli bir düzeye inmeden yeniden kalkışa izin verilmez.
Bu düzen çalıştığında motor kalkışta yalnız sürtünmeyi ve dönen parçaların ataletini yener. Düzen bozulduğunda ise motor, tank basıncına karşı sıkıştırma yaparak hızlanmak zorunda kalır. Asenkron motorun kalkış ve devrilme torku bu yükü her zaman karşılayamaz; motor düşük devirde takılır, uğuldar ve koruma açar. Yani "basınç altında kalkmama" belirtisi çoğu zaman motorun değil, boşaltma düzeninin arızasıdır.
Sahada kontrol sırası
Aşağıdaki sıra, en olası ve en kolay kontrol edilen nedenden başlar. Elektrik ölçümlerini yetkili kişi yapmalıdır.
| Sıra | Kontrol | Arızanın belirtisi |
|---|---|---|
| 1 | Boşaltma valfi (pistonlu) / emiş valfi ve blöf (vidalı) | Motor durduğunda tıslama sesi yok; kafa veya ayırıcı tankta basınç kalıyor |
| 2 | Çek valf | Tank havası boşaltma hattından sürekli kaçıyor ya da kafaya geri dönüyor |
| 3 | Kalkış anında üç faz gerilimi | Kalkışta gerilim belirgin düşüyor ya da bir faz yok |
| 4 | Kontaktör kontakları ve klemens bağlantıları | Yanık kontak, gevşek klemens, fazlar arasında akım farkı |
| 5 | Yıldız-üçgen geçiş zamanı ve bağlantı | Motor yıldızda devir alamadan üçgene geçiyor veya yıldızda takılı kalıyor |
| 6 | Mekanik sıkışma ve yağ durumu | Enerjisizken mil elle zor dönüyor; soğukta yağ çok koyu |
| 7 | Motorun kendisi | Yalıtım direnci düşük, sargılar arasında direnç farkı, rulman sesi |
Boşaltma ve çek valf: en sık neden
Pistonlu kompresörde boşaltma valfi genellikle basınç şalterinin üzerindedir ve motor durduğunda kısa bir tıslama sesiyle kafadaki havayı atar. Bu ses yoksa ya da çok uzun sürüyorsa iki ihtimal vardır: boşaltma valfi tıkalıdır ve kafa basınçlı kalır, ya da çek valf sızdırır ve tank havası boşaltma hattından kaçar. Birinci durumda motor bir sonraki kalkışta basınca karşı çalışır; ikinci durumda kompresör sürekli devreye girer ve sargı ısınır.
Vidalı kompresörde emiş valfinin kalkışta kapanmaması ya da blöf valfinin ayırıcı tankı boşaltmaması aynı sonucu verir. Bu kontroller kompresör üreticisinin talimatına göre yapılır; parça değişimi motor değişiminden hem ucuz hem hızlıdır.
Gerilim, faz ve kontaktör: motorun torkunu düşüren elektrik nedenleri
Asenkron motorun ürettiği tork, uygulanan gerilimin yaklaşık karesiyle değişir. Kalkış anında gerilim yüzde onluk bir düşüş gösterirse, motorun kalkış torku kabaca beşte bir azalır. Uzun besleme kablosu, küçük kesitli kablo, zayıf trafo ya da aynı hattan beslenen başka büyük yükler bu düşüşü yaratabilir. Ölçüm, motor klemensinde ve kalkış anında yapılmalıdır; boştaki gerilim yanıltıcıdır.
Faz kaybı daha ağır bir durumdur. Bir faz yoksa trifaze motor duruştan kalkamaz; yalnız uğuldar ve hızla ısınır. Yanık bir kontaktör kontağı, atmış bir sigorta ya da gevşek bir klemens bu duruma yol açar. Fazlar arasındaki akım farkı da bir uyarıdır. Koruma elemanlarının hangi arızada açtığını motor koruma yazımızda ayrıntılı anlattık.
