Sütunlu Matkap Tezgâhında Elektrik Motoru Değişimi: Kasnak, Güç ve Montaj

Sütunlu matkapta motor değişirken en kolay yol, eski motorla aynı güçte, aynı kutup sayısında ve aynı mil çapında bir motor seçip kademeli kasnağı yeni mile aktarmaktır. Bu tezgâhlarda iş mili devri motor devrinden ve kasnak kademelerinden gelir; motorun gövdesi ise çoğunlukla matkap kafasının arkasına, mil yukarı bakacak şekilde bağlanır. Bu yüzden değişimde üç konu birlikte kontrol edilir: kasnak, güç ve montaj.

Sütunlu matkabın tahrik düzeni

Atölyelerde en yaygın sütunlu matkap tipinde motor, matkap kafasının arka tarafında bir braket üzerinde durur. Motor milinin ucunda birkaç basamaklı bir kasnak (kademeli kasnak) bulunur; iş milinin üstünde de buna karşılık gelen ters dizilmiş bir kasnak vardır. Kayış, iki kasnağın karşılıklı basamaklarına takılarak devir seçilir. Bazı modellerde iki kayışlı bir ara kasnak, bazılarında değişken çaplı varyatör kasnak, daha büyük tezgâhlarda ise dişli kutulu kafa bulunur.

Hangi düzen olursa olsun, motor tezgâhın en tepesinde ve mil yukarı bakar. Bu, motor değişiminde yatay tezgâhlardan farklı birkaç ayrıntıyı öne çıkarır: kasnağın ağırlığı ve kayış çekmesi motor miline yukarıdan biner, motor bağlantısı da çoğu zaman ayak yerine bir bağlantı plakası ya da flanş üzerinden yapılır.

Kasnak: devri belirleyen parça

İş mili devri; motorun nominal devri ile motor kasnağı ve iş mili kasnağı çaplarının oranından çıkar: iş mili devri = motor devri × motor kasnak çapı ÷ iş mili kasnak çapı. Tezgâhın üzerindeki devir plakası, her kayış konumu için bu hesabı hazır verir ve çoğunlukla 4 kutuplu bir motora göre düzenlenmiştir.

Varsayımsal bir örnek

Değerler yalnızca yöntemi göstermek içindir. Motor 4 kutuplu ve nominal devri 1420 d/d olsun. Kayış, motor tarafında 120 mm, iş mili tarafında 60 mm basamağa takılırsa iş mili devri 1420 × 120 ÷ 60 ≈ 2840 d/d olur. Kayış, motor tarafında 60 mm, iş mili tarafında 120 mm basamağa alınırsa devir yaklaşık 710 d/d'ye iner. Aynı tezgâha 2 kutuplu bir motor takılsaydı bütün kademeler iki katına çıkar, en yüksek kademede iş mili rulmanları ve mandren tasarım devrinin çok üstünde dönerdi.

Kasnağı yeni motora aktarırken

• Mil çapı ve kama: Kademeli kasnağın göbek deliği eski motor miline göre işlenmiştir. Yeni motorun mil çapı ve kama kanalı aynı değilse kasnak oturmaz. Aynı IEC gövde kodu, aynı mil ucunu bulmanın en kolay yoludur.
• Kasnak yüksekliği: Motor kasnağı ile iş mili kasnağı aynı yatay düzlemde olmalıdır. Yeni motorun mil boyu farklıysa kasnağın milde oturacağı yükseklik değişir; kayış eğik çalışır ve yanlardan aşınır.
• Kasnak tespiti: Kasnak genellikle bir setuskur ve kama ile tutulur. Mil yukarı bakan motorda gevşeyen bir kasnak kayarak aşağı iner; montajdan sonra sıkılığını mutlaka kontrol edin.
• Dengesizlik: Eski, çatlak ya da eğilmiş bir kasnağı yeni motora takmak titreşime neden olur. Kasnak hasarlıysa motorla birlikte yenilenmesi daha doğrudur.

Güç: eski motorun etiketi ne söylüyor?

Sütunlu matkapta motor gücü; delinecek en büyük delik çapına, malzemeye ve tezgâhın yapısına göre üretici tarafından belirlenir. Atölye tipi tezgâhlarda bu güç genellikle 1 kW civarında veya altındadır; büyük şanzımanlı tezgâhlarda daha yükselir. Kesin değer için tezgâhın ya da eski motorun etiketine bakın.

Motoru bir üst güce çıkarmak çoğu zaman gerekmez. Büyük çaplı deliklerde zorlanma varsa önce devir kademesinin doğru seçilip seçilmediğine bakılmalıdır: büyük matkap ucu düşük devir ister ve düşük kademede kasnak oranı motorun torkunu zaten artırır. Kayış kayması, kör uç veya aşırı ilerleme de motor yetersizliği gibi görünebilir. Bunlar giderildikten sonra hâlâ zorlanma varsa bir üst güç değerlendirilir; bu durumda gövde de büyüyebileceğinden braket ve kasnak uyumu yeniden kontrol edilir.

Atölyede yalnızca monofaze şebeke varsa trifaze motor doğrudan bağlanamaz. HEM Motor'un monofaze serileri 0,18–5,5 kW aralığındadır; monofaze motor seçeneğini etiket bilgisiyle birlikte bize sorun.

Montaj: mil yukarı dikey çalışma

Sütunlu matkapta motor, çoğunlukla dikey konumda ve mil yukarı bakacak şekilde çalışır. Bağlantı ise tezgâha göre değişir:

• Bağlantı plakalı (ayaklı) motor: Motor ayaklarıyla dikey bir plakaya cıvatalanır, plaka da kafaya menteşelidir. Kayış gerginliği bu menteşe ile ayarlanır.
• Flanşlı motor: Motor ön kapağındaki flanşla doğrudan bir brakete oturur. Bu düzende flanşın delik çemberi ve merkezleme çapı bire bir tutmalıdır.

HEM Motor'da B3, B5, B14, B34, B35 ve dikey V1/V3/V5/V6/V15 seçenekleri gövdeye göre sunulur; flanş ölçüsü siparişte teyit edilir. Motorun dikey ve mil yukarı çalışacağını siparişte mutlaka belirtin. Eski motorun yalnızca "B14" diye anılması, braketinize uyduğunu göstermez; delik aralığını ölçün. Ölçü karşılaştırması için 2D teknik çizimlere, montaj seçenekleri için montaj şekilleri sorusuna bakabilirsiniz.

Uygun HEM Motor modellerini ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al bölümünde inceleyebilirsiniz.

Dönüş yönü, kılavuz çekme ve elektrik bağlantısı

Matkap uçları sağ yönde keser. Yeni motor bağlandıktan sonra iş milinin yönünü uç takmadan kontrol edin; yön tersse motor klemensinde iki fazın yerini değiştirin.

Kılavuz çekme özelliği olan tezgâhlarda motor, delik dibinde ters yöne döner. Bu düzende motor kısa aralıklarla ileri-geri kalkış yapar. Standart motor bu çalışmayı karşılayabilir; ancak ters dönüşü sağlayan kumanda devresi ve termik koruma ayarı eski tezgâhtakiyle uyumlu olmalıdır. Termik röleyi motor etiketindeki akıma göre ayarlayın.

Küçük güçlü motorlarda etiket genellikle 230/400 V (Δ/Y) olur. 400 V üç fazlı şebekede bu motor yıldız (Y) bağlanır. Eski motorun klemens köprülerinin konumunu not edip yenisinde aynı bağlantıyı kurmak, hatalı bağlantı riskini azaltır.

Sütunlu matkaplar için örnek modeller

Aşağıdaki 4 kutuplu modeller atölye tipi sütunlu matkaplarda görülen güçlere örnektir. Hepsi 230/400 V (Δ/Y), 50 Hz, IP55 ve F sınıfı yalıtımlıdır:

• 80M1-4 alüminyum gövde: 0,55 kW, 4 kutup, nominal 1400 d/d, IEC 80M, 1,31 A (400 V).
• 80M2-4 alüminyum gövde: 0,75 kW, 4 kutup, nominal 1420 d/d, IEC 80M, 1,75 A (400 V).
• 90S-4 pik döküm gövde: 1,1 kW, 4 kutup, nominal 1445 d/d, IEC 90S, 2,48 A (400 V).

80M1-4 ile 80M2-4 aynı 80M gövdeyi paylaşır; aynı mil ucu ve bağlantı ölçüleriyle güç farkı seçilebilir. 90S gövdeye geçildiğinde mil ucu ve flanş ölçüsü değişebilir; bu durumda kasnak ve braket uyumu yeniden kontrol edilir. Ağır kullanımlı, titreşimli tezgâhlarda pik döküm gövde tercih edilebilir. Güncel fiyat ürün sayfalarında yer alır. Genel sanayi tezgâhları için genel maksatlı sanayi tipi motorlar sayfasına da bakabilirsiniz.

Sonuç: motor değişimi için gerekenler

Sütunlu matkapta motor değişiminin özü, eski motorun devrini ve mil ucunu korumak ve yeni motoru aynı braket düzenine mil yukarı oturtmaktır. Böylece kademeli kasnak, devir plakası ve kayış olduğu gibi kullanılır. Teklif için şunları gönderin:

• Eski motorun etiket fotoğrafı (güç, devir, gerilim, gövde kodu)
• Motorun bağlantı şekli (ayaklı plaka veya flanş) ve mümkünse braketin fotoğrafı
• Kasnak göbeğinin delik çapı ve kama ölçüsü
• Şebeke tipi (üç fazlı 400 V veya monofaze) ve kılavuz çekme özelliği olup olmadığı

Uygun modelleri ve güncel fiyatları online satış bölümümüzde görebilirsiniz. Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını, devrini ve montaj bilgilerini etiket gönder sayfasından iletin; uygun model için teklif isteyin.

Sık Sorulan Sorular

Matkabım büyük deliklerde zorlanıyor, motoru büyütmeli miyim?

Önce devir kademesini, ucun keskinliğini ve kayış gerginliğini kontrol edin. Büyük uç düşük kademede çalıştırıldığında kasnak oranı torku artırır; sorun çoğu zaman motor gücünde değildir.

Eski kademeli kasnak yeni motora takılır mı?

Yeni motorun mil çapı ve kama kanalı eskisiyle aynıysa takılır. Aynı IEC gövde kodu bunu sağlamanın en kolay yoludur; farklıysa kasnak yeniden işlenir ya da değiştirilir.

Mil yukarı çalışan motor için siparişte ne belirtmeliyim?

Motorun dikey, mil yukarı çalışacağını, bağlantının ayaklı plaka mı flanş mı olduğunu ve flanşlıysa ölçülerini belirtin. Flanş ölçüsü siparişte teyit edilir.

Atölyemde yalnız monofaze elektrik var, ne yapmalıyım?

Trifaze motor monofaze şebekeye doğrudan bağlanamaz. Monofaze motor seçeneği için eski motorun etiketiyle bize danışın.