English
Français
Türkçe
Español
Русский
Yüzey tipi sulama pompasının motor gücü, pompanın debisi ve basma yüksekliğinden hesaplanan mil gücüne bir pay eklenerek bulunur; devir ise pompanın tasarlandığı devirdir ve motor seçilirken değiştirilmez. Kısacası güç sahadaki çalışma noktasından, devir pompanın etiketinden okunur. Bu yazı, hesabın nasıl yapıldığını ve sulamaya özgü değişken koşulların seçimi nasıl etkilediğini anlatır.
Burada "yüzey tipi" ile kuyu dışında, gölet, kanal, depo ya da sığ su kaynağının kenarında kurulan; motoru kuru zeminde duran pompalar kastediliyor. Suyun içine inen dalgıç ve derin kuyu pompaları farklı bir motor tipi ister; standart gövdeli motor bunların yerine kullanılmaz.
Güç hesabı: debi, basma yüksekliği ve pompa verimi
Pompanın suya aktardığı hidrolik güç, debi ile toplam basma yüksekliğinin çarpımına bağlıdır. Motorun pompa miline vermesi gereken güç ise bu değerin pompa verimine bölünmesiyle bulunur. Su için pratik formül şöyledir:
Mil gücü (kW) = Debi (m³/h) × Toplam basma yüksekliği (m) / (367 × pompa verimi)
Formüldeki 367, suyun yoğunluğu, yerçekimi ivmesi ve birim dönüşümünden gelen sabittir. Pompa verimi, katalog eğrisinde çalışma noktasında okunan değerdir; küçük sulama pompalarında bu oran büyük pompalara göre daha düşüktür. Eğri elinizde yoksa verimi tahminle değil, pompa üreticisinin verisiyle alın.
Toplam basma yüksekliği yalnız tarladaki eğim değildir. Şunları birlikte hesaba katın:
- Emme yüksekliği: Su seviyesinden pompa eksenine kadar olan dikey mesafe. Yaz sonunda göletin seviyesi düştükçe bu değer büyür.
- Geometrik basma: Pompadan hattın en yüksek noktasına kadar olan kot farkı.
- Boru kayıpları: Hat uzunluğu, boru çapı, dirsek, vana ve filtrelerdeki sürtünme. Uzun ve dar hatlarda bu kalem kot farkını geçebilir.
- Uç basıncı: Yağmurlama başlığı veya damla sistemi için gereken çalışma basıncı, metre su sütununa çevrilerek eklenir.
Motor payı nasıl belirlenir?
Hesaplanan mil gücü doğrudan motor gücü değildir. Santrifüj pompada çekilen güç, debi arttıkça yükselir. Sulama hattında açık sektör sayısı değiştikçe, bir boru patladığında ya da hat ilk dolarken pompa eğrinin sağına kayar ve hesaplanandan daha fazla güç çeker. Bu nedenle motor, yalnız tasarım noktasına değil, sahada oluşabilecek en yüksek debi noktasına göre seçilmelidir.
- Pompa eğrisinde "güç" eğrisine bakın ve sizin çark çapınız için çalışma aralığındaki en yüksek değeri bulun.
- Bu değerin üstündeki ilk standart motor gücünü seçin. Pompa üreticisi motor gücünü etikette veriyorsa onu esas alın.
- 75 kW ve üzerindeki HEM Motor modellerinde 1,15 servis faktörü bulunur; bu bir güvenlik payıdır, motoru küçük seçmek için kullanılmaz.
Gereğinden çok büyük motor da çözüm değildir. Pompa aynı suyu basar, motor kısmi yükte çalışır ve yol verme ekipmanı, kablo ve pano gereksiz yere büyür.
Devir: pompanın etiketindeki değere bağlı kalın
Santrifüj pompada debi devirle doğru orantılı, basma yüksekliği devrin karesiyle, güç ise devrin küpüyle değişir. Bu ilişki yüzünden aynı pompaya farklı devirde motor takmak, çalışma noktasını tamamen değiştirir: 3000 d/d için tasarlanmış bir pompa 1500 d/d motorla, yaklaşık yarı debi ve dörtte bir basma yüksekliği verir. Tersi ise motoru ve pompayı aşırı yükler.
Bu yüzden devir seçimi pompa seçimiyle birlikte yapılır. Yüzey tipi sulama pompalarının önemli bir kısmı iki kutuplu (3000 d/d senkron) motorla çalışır; düşük basma yüksekliğinde yüksek debi isteyen bazı pompalar dört kutupludur. Motor etiketinde göreceğiniz değer nominal devirdir: iki kutuplu motorlarda yükte 2930–2955 d/d civarı okunur.
Sahada basıncın sektöre göre değişmesi gerekiyorsa frekans konvertörü kullanılabilir. Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir. Ayrıntı için inverterle kullanım sorusuna bakabilirsiniz.
Varsayımsal hesap örnekleri
Aşağıdaki değerler varsayımsaldır; gerçek bir sahadan alınmamıştır ve yalnız hesabın mantığını gösterir. Pompa verimi her örnekte eğriden okunmuş kabul edilmiştir.
| Senaryo | Debi | Toplam basma | Pompa verimi | Mil gücü | Seçilebilecek motor |
|---|---|---|---|---|---|
| Bahçe ve sera hattı | 30 m³/h | 35 m | 0,65 | ≈ 4,4 kW | 5,5 kW, 3000 d/d |
| Yağmurlama, orta tarla | 60 m³/h | 50 m | 0,70 | ≈ 11,7 kW | 15 kW, 3000 d/d |
| Yüksek kotlu uzun hat | 80 m³/h | 60 m | 0,72 | ≈ 18,2 kW | 22 kW, 3000 d/d |
İkinci satırda hesap 11,7 kW çıkar. 11 kW motor bu değerin altında kalır; hat ilk dolarken debinin artacağı da düşünülünce 15 kW uygun seçimdir. Üçüncü satırda 18,5 kW hesaplanan değere çok yakındır; göletin seviyesi düştüğünde emme yüksekliği arttığı için bir üst güç olan 22 kW tercih edilmiştir. Gerçek seçimde pompa eğrisindeki en yüksek güç değeri esas alınır.
