Salyangoz Fan Elektrik Motoru Seçimi: Çark Devri, Güç ve Kayış-Kasnak Uyumu

Salyangoz fanın motorunu seçerken önce çarkın hangi devirde dönmesi gerektiği bulunur, sonra bu devirde fanın çektiği güç hesaplanır, en son da motor devriyle çark devri arasındaki farkı kapatacak kasnak oranı belirlenir. Sıra önemlidir: kasnağı "elde ne varsa" diye seçmek, fanın debisini ve motorun yükünü birlikte değiştirir. Bu yazı kayış-kasnaklı salyangoz fanlarda bu üç adımı sayısal örneklerle anlatıyor.

Adım 1: çark devri nereden bulunur?

Salyangoz (radyal) fanın debisi ve ürettiği basınç, çarkın çapına, kanat yapısına ve devrine bağlıdır. Fan üreticisi bu ilişkiyi fan eğrisinde ya da seçim tablosunda verir. Tesisin ihtiyacı olan debi ve sistem basıncı bu tabloya girildiğinde karşılığında bir çark devri okunur. Motor seçiminin başlangıç noktası budur; motorun kendi devri değil.

Mevcut bir fanın motorunu yeniliyorsanız çark devrini sahada da bulabilirsiniz: motor etiketindeki nominal devri, motor kasnağı çapını ve fan kasnağı çapını kullanın.

Çark devri = Motor devri × Motor kasnağı çapı / Fan kasnağı çapı

Örneğin 1460 d/d motorda 150 mm motor kasnağı ve 200 mm fan kasnağı varsa çark yaklaşık 1095 d/d döner. Kasnak çapları, kayışın oturduğu hatve (etkin) çapı üzerinden alınmalıdır; dış çapla yapılan hesap küçük ama ölçülebilir bir sapma verir.

Adım 2: o devirde fan kaç kW çeker?

Fanın mile istediği güç, havaya aktardığı gücün fan verimine bölünmesiyle bulunur:

Mil gücü (kW) = Debi (m³/s) × Toplam basınç (Pa) / (1000 × fan verimi)

Debi m³/h olarak biliniyorsa 3600'e bölünerek m³/s'ye çevrilir. Fan verimi, fan eğrisinde çalışma noktasında okunur. Bu değere kayış aktarmasının kayıpları ve işletmede oluşabilecek sapmalar için bir pay eklenir, ardından üstteki ilk standart motor gücü seçilir.

Fanlarda güç ile devir arasındaki ilişki keskin olduğu için devir hesabındaki küçük hatalar güçte büyüyerek görünür. Fan yasalarına göre aynı sistemde:

• Debi devirle doğru orantılı değişir.
• Basınç devrin karesiyle değişir.
• Güç devrin küpüyle değişir: çark devri %10 artarsa çekilen güç yaklaşık %33 artar.

Bu yüzden "debiyi biraz artıralım" diye fan kasnağını küçültmek, motoru hızla aşırı yüke götürebilir. Kasnak değişikliği yapılacaksa yeni devirdeki güç ihtiyacı yeniden hesaplanmalı ve çarkın izin verilen en yüksek devri fan üreticisinden teyit edilmelidir.

Kalkışta dikkat: geriye eğik ve öne eğik çark

Geriye eğik kanatlı çarklarda güç eğrisi bir tepe yapar ve debi artsa da belirli bir değeri pek aşmaz; motor bu tepeye göre seçilir. Öne eğik kanatlı (sık kanatlı) çarklarda ise güç, debiyle birlikte artmaya devam eder. Böyle bir fan kanalsız ya da damperi tam açık çalıştırılırsa motor anma akımının üstüne çıkabilir. Fanın tipini ve damper düzenini siparişte belirtin.

Adım 3: kasnak oranı ve motor kutup sayısı

Gereken çark devrine hangi motor devriyle ulaşılacağı, kasnak oranını belirler. Kayış-kasnaklı fanlarda en sık dört kutuplu (1500 d/d senkron) motor kullanılır; çünkü pek çok fan devrine makul bir oranla ulaşır. Çok yüksek çark devirlerinde iki kutuplu, yavaş dönen büyük çarklarda altı kutuplu motor gündeme gelir.

Tablodaki değerler hesap örneğidir. Oran büyüdükçe ya motor kasnağı küçülür ya da fan kasnağı büyür. Küçük motor kasnağı aynı gücü daha yüksek kayış kuvvetiyle aktarır; bu da motor milini ve ön rulmanı daha fazla yükler. Kayış üreticilerinin her kayış profili için önerdiği en küçük kasnak çapının altına inilmemelidir.

Kayış-kasnak düzeninde motor tarafı kontrolleri

• Kasnak konumu: Motor kasnağını mil omzuna mümkün olduğunca yakın takın. Kasnak mil ucunda dışarıda kaldıkça rulmana binen moment artar.
• Kayış gerginliği: Fazla gergin kayış rulmanı, gevşek kayış ise kaymayla kayışı ve kasnağı ısıtır. Motoru gergi rayı (kızak) üzerine bağlamak ayarı kolaylaştırır.
• Kasnak hizası: İki kasnağın yüzeyleri aynı düzlemde olmalıdır. Hizasız kasnak, kayışı yanından aşındırır ve titreşim üretir.
• Montaj şekli: Kayışlı fanlarda motor genellikle ayaklıdır (B3) ve fan şasesine ya da kızağa oturur. Sitedeki genel bilgiye göre B3, B5, B14, B34, B35 ve dikey V1/V3/V5/V6/V15 seçenekleri gövdeye göre sunulur; flanş ölçüsü siparişte teyit edilir.
• Mil ucu: Mevcut kasnak yeni motora takılacaksa mil çapı ve kama ölçüsü kasnak göbeğiyle uyuşmalıdır. Ölçüler 2026 teknik ve ürün kataloğunda yer alır.

Uygun HEM Motor modellerini ve güncel fiyatları online satış bölümünde inceleyin. Fan uygulamalarına özel bilgiler endüstriyel fan motorları sayfasında bulunur.

Varsayımsal örnek: bir boya kabini egzoz fanı

Aşağıdaki değerler varsayımsaldır ve hesabın akışını göstermek için seçilmiştir. Bir salyangoz fanın 14.400 m³/h (4 m³/s) debide 1500 Pa toplam basınç üretmesi gereksin; fan eğrisinde bu nokta için çark devri 1100 d/d, fan verimi 0,70 okunmuş olsun.

• Mil gücü: 4 × 1500 / (1000 × 0,70) ≈ 8,6 kW.
• Pay: Kayış kayıpları ve damper açıklığındaki değişimler için pay eklenince 11 kW motor seçilir.
• Kasnak oranı: 1465 d/d nominal devirli dört kutuplu motorla oran ≈ 1,33 olur. 160 mm motor kasnağı için fan kasnağı yaklaşık 213 mm, en yakın standart çap seçilerek hesaplanır ve çark devri yeniden kontrol edilir.
• Motor: 11 kW, 4 kutup, IEC 160M gövde. Boya kabininin egzoz tarafında, fanın dışında ve temiz hava alan bir konumda pik döküm gövde tercih edilebilir.

Boya buharı gibi patlayıcı ortam oluşturabilen havayı taşıyan fanlarda motor için özel koruma gerekebilir; bu görev HEM Motor'un 2026 kataloğundaki standart serinin kapsamı dışında kalabilir. Ortam sınıfını bize mutlaka bildirin.

Örnek modeller

Kayış-kasnaklı salyangoz fanlarda sık görülen dört kutuplu modeller aşağıdadır. Tümü IP55, F sınıfı yalıtımlı ve 400/690 V (Δ/Y), 50 Hz beslemelidir.

• 132S-4 alüminyum gövde: 5,5 kW, 1460 d/d, IEC 132S, 36 Nm. Orta boy havalandırma ve egzoz fanları için.
• 160M-4 pik döküm gövde: 11 kW, 1465 d/d, IEC 160M, 71,7 Nm. Örnekteki egzoz fanı gibi uygulamalar için.
• 180M-4 pik döküm gövde: 18,5 kW, 1470 d/d, IEC 180M, 120,2 Nm. Yüksek basınçlı proses ve toz emme fanları için.

Sonuç ve sipariş için gerekenler

Salyangoz fanda doğru motor; önce çark devri, sonra o devirdeki güç, en son kasnak oranı belirlenerek seçilir. Bu üçünden biri değişirse diğer ikisi yeniden kontrol edilir. Talebinizde şunları paylaşın:

• Fan etiketi veya fan eğrisi (debi, basınç, çark devri, çark tipi)
• Motor ve fan kasnağı çapları, kayış profili ve sayısı
• Eski motorun etiket fotoğrafı, gövde kodu ve mil ölçüsü
• Montaj şekli, gergi rayı kullanılıp kullanılmadığı
• Taşınan havanın sıcaklığı, toz ve nem durumu

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını, devrini ve montaj bilgilerini etiket gönderme sayfasından iletin; uygun model için teklif isteyin. Modelleri elektrik motoru satın al bölümünde karşılaştırabilir, sorularınız için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Fan kasnağını küçültüp debiyi artırırsam motor yeter mi?

Çoğu zaman yetmez. Çark devri arttıkça güç devrin küpüyle yükselir; yeni devirdeki güç hesaplanmadan kasnak değiştirilmemelidir.

Kayışlı fanda iki kutuplu motor mu, dört kutuplu motor mu seçilmeli?

Hedef çark devrine makul bir kasnak oranıyla ulaşan motor seçilir. Çoğu fanda bu dört kutupludur; iki kutuplu motor küçük motor kasnağı ve yüksek kayış kuvveti doğurabilir.

Motor kasnağı ne kadar küçük olabilir?

Kayış üreticisinin o profil için önerdiği en küçük çapın altına inilmemelidir. Küçük kasnak kayışı ve motor rulmanını daha fazla zorlar.

Kayışlı fanı frekans konvertörüyle çalıştırabilir miyim?

Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur. Fanın izin verdiği en yüksek çark devri aşılmamalı, kablo uzunsa filtre değerlendirilmelidir.