Kazan Cebri Çekiş Fanı Elektrik Motoru: Güç, Devir ve Çalışma Rejimi

Kazan cebri çekiş fanının motoru; fanın en yoğun havayı taşıdığı soğuk devreye alma anındaki mil gücüne, çarkın tasarlandığı devre ve kazanın kesintisiz çalışma rejimine göre seçilir. Etiketteki güç çoğu zaman işletme sıcaklığındaki baca gazına göre hesaplanmıştır; soğuk kalkış, damper konumu ve yük değişimi hesaba katılmazsa motor ilk ateşlemede zorlanır. Bu yazıda bu üç başlığı kazan dairesinin gerçek çalışma düzeni üzerinden ele alıyoruz.

Sahada "cebri çekiş fanı" adı çoğunlukla baca gazını kazandan emip bacaya basan emiş fanı (ID fan) için kullanılır. Yanma havasını brülöre üfleyen fan ise cebri üflemeli ya da yakma havası fanıdır. Aşağıdaki değerlendirme ağırlıklı olarak emiş fanını anlatır; farklı noktalar ayrıca belirtilmiştir.

Fan nerede çalışıyor: emiş fanı ile yakma havası fanının farkı

İki fanın motora yüklediği koşullar birbirinden farklıdır:

• Emiş fanı (cebri çekiş): Kazandan çıkan sıcak baca gazını taşır. Çark sıcak gazın içindedir, motor ise fan gövdesinin dışında, çoğunlukla bir yatak grubu ve kaplin ya da kayışla bağlıdır. Gaz kül ve toz taşıyabilir; çark zamanla aşınır ve dengesi bozulur.
• Yakma havası fanı: Kazan dairesindeki temiz ve görece serin havayı brülöre basar. Çark çoğu zaman motor miline doğrudan takılıdır. Motorun yükü daha düzenlidir; havanın sıcaklığı dairenin sıcaklığı kadardır.

Standart trifaze motor, baca gazının içinde ya da gaz kanalına bitişik sıcak bir yüzeyde çalışacak şekilde tasarlanmamıştır. Motorun yeri, gaz akışının dışında ve serin hava alabildiği bir noktadır. Sıcak gaz ile motor arasındaki ısı geçişini fanın yatak grubu, soğutma diski ve gövde yalıtımı karşılar; bu parçalar fan üreticisinin konusudur.

Güç: hangi çalışma noktası motoru belirler?

Bir fanın mil gücü taşıdığı gazın yoğunluğuyla doğru orantılıdır. Sıcak baca gazı soğuk havadan çok daha hafiftir. Bu nedenle emiş fanı, kazan soğukken devreye alındığında ve kanalda henüz soğuk hava varken işletme koşulundakinden belirgin biçimde fazla güç çeker. Fan föyündeki güç değeri yalnız sıcak gaz için verilmişse bu fark motoru aşırı yüke sokabilir.

Uygulamada üç yol izlenir:

• Soğuk gücü karşılayan motor: Motor, fanın soğuk havadaki mil gücüne göre seçilir. En basit ve en güvenli çözümdür; motor işletmede daha düşük yüklenir.
• Damper ile kalkış: Fan, emiş ya da çıkış damperi kısılmış hâlde kalkar; kazan ısındıkça damper açılır. Bu düzende damper kontrolünün doğru çalıştığından emin olunmalıdır; damper açık kalırsa motor soğuk gazla tam yüklenir.
• Frekans konvertörü: Kazan ısınana kadar fan düşük devirde tutulur. Devir düştükçe çekilen güç hızla azaldığı için soğuk kalkış sorunu da büyük ölçüde ortadan kalkar.

Fan üreticisinden işletme sıcaklığındaki ve soğuk havadaki mil gücünü ayrı ayrı isteyin. Kazanın kapasitesine ya da yakıt türüne bakarak motor gücü tahmin edilmez; aynı kapasitede iki kazanın kanal direnci ve fan tasarımı çok farklı olabilir.

Devir: çarkın devri neden korunur?

Doğrudan akuple bir fanda çark, motorun nominal devrinde döner. Kutup sayısını değiştirmek fanın basıncını devrin karesiyle, gücünü ise yaklaşık devrin küpüyle değiştirir. 4 kutuplu bir motorun yerine 2 kutuplu model takmak motoru birkaç kat aşırı yüke sokar ve çarkın izin verilen çevresel hızını aşabilir. Değişimde eski motorun etiketindeki devir esas alınır.

Kayışlı fanlarda devir kasnak oranıyla ayarlanır; motor kutup sayısı değişirse kasnakların yeniden hesaplanması gerekir. Kül taşıyan emiş fanlarında, aşınmayı azaltmak için çark çoğu zaman görece düşük devirde çalıştırılır. Bu yüzden emiş fanlarında 4 ve 6 kutuplu motorlar, temiz havalı yakma fanlarında ise 2 kutuplu motorlar daha sık görülür. Bu bir eğilimdir; karar fanın kendi tasarım devrine göre verilir.

Çalışma rejimi: kesintisiz çalışma ve yük değişimi

Kazan fanı genellikle ısıtma sezonu boyunca, buhar kazanlarında ise yıl boyu durmadan çalışır. Motorun etiket gücünde sürekli (S1) çalışmaya uygun olması gerekir; kazan dairesinin yaz aylarında ulaştığı sıcaklık ve motorun yeri siparişte belirtilir.

• Kademeli ve oransal yük: Brülör kapasitesi değiştikçe fanın debisi damperle ya da sürücüyle ayarlanır. Motor, en yüksek yük kademesindeki gücü sürekli verebilecek şekilde seçilir.
• Kalkış sayısı: Brülör sık devreye girip çıksa bile emiş fanı çoğu zaman çalışır bırakılır. Fan da her döngüde duruyorsa saatteki kalkış sayısını siparişte bildirin; büyük ataletli çarkta sık kalkış sargıyı ısıtır.
• Titreşim: Çarkta kül birikmesi ve aşınma dengesizlik yaratır; bu titreşim önce motor rulmanlarına yansır. Motor değişiminden önce çarkın temizlenmesi ve balansının kontrol edilmesi yeni motoru korur.
• Yedek motor: Fan durursa kazan da durur. Kritik tesislerde aynı gövde ve devirde bir yedek motorun hazır tutulması planlanabilir; bekleyen motorun korunması için yedek motoru rafta bekletme yazısına bakabilirsiniz.

Hız kontrolü kullanılacaksa sitedeki genel ifade geçerlidir: üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir. Fan yükünde düşük devirde tork ihtiyacı da azaldığı için bu düzen kazan fanlarında yaygındır.

Kazan fanlarında görülen güç aralığına örnek modeller

Kazan dairesi tozlu, sıcak ve titreşimli bir ortam olduğu için örnekler pik döküm seriden seçilmiştir. Tümü IP55 korumalı, F sınıfı yalıtımlı ve 400/690 V (Δ/Y), 50 Hz beslemelidir; 400 V şebekede üçgen bağlanır ve yıldız-üçgen yol vermeye uygundur.

225M-6 örneği, düşük devirli emiş fanlarında aynı güçte gövdenin nasıl büyüdüğünü gösterir; yerleşim değişecekse kaide ölçüleri 2D teknik çizimlerle karşılaştırılır. Uygun HEM Motor modellerini ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasında inceleyin; diğer fan uygulamaları fan ve aspiratör motorları sayfasında yer alır.

Varsayımsal örnek: soğuk sabahlarda termikten atan emiş fanı

Bu örnek açıklama amacıyla kurgulanmıştır. Bir buhar kazanının emiş fanında 15 kW, 1465 d/d motor, kazan her sabah soğuk devreye alınırken termikten atıyor olsun; gün içinde ise akım etiket değerinin altında kalıyor.

• İnceleme, emiş damperinin servomotorunun arızalı olduğunu ve fanın tam açık damperle soğuk havada kalktığını gösteriyor.
• Fan föyünde soğuk havadaki mil gücü, motorun etiket gücünün üzerinde.
• İki seçenek değerlendiriliyor: damper kontrolünü onarıp kalkışı kısık damperle yapmak ya da motoru soğuk güce göre seçmek. Sahada önce damper onarılıyor; sabit olmayan çalışma koşulları nedeniyle uzun vadede sürücü planlanıyor.

Sonuç ve sipariş için gönderilecek bilgiler

Kazan fanında motoru belirleyen; soğuk kalkıştaki güç, çarkın tasarım devri ve kesintisiz çalışmadır. Doğru seçim için şu bilgileri iletin:

• Fanın tipi (emiş ya da yakma havası), işletme ve soğuk havadaki mil gücü
• Motor devri, doğrudan akuple ya da kayışlı bağlantı, montaj şekli
• Kalkış yöntemi, damper düzeni ve varsa sürücü bilgisi
• Kazan dairesinin sıcaklığı ve motorun gaz kanalına göre konumu
• Eski motorun etiket fotoğrafı

Model ve fiyatlar mağaza sayfamızda yer alır. Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını, devrini ve montaj bilgilerini etiket gönder sayfasından paylaşın, uygun model için teklif isteyin; diğer sorular için bize ulaşın.

Sık Sorulan Sorular

Emiş fanı soğuk havada neden daha fazla güç çeker?

Fanın mil gücü taşıdığı gazın yoğunluğuyla artar. Soğuk hava sıcak baca gazından daha yoğun olduğu için aynı devirde motor daha fazla yüklenir.

Kazan fanında motor gücünü kazan kapasitesinden hesaplayabilir miyim?

Hayır. Güç, fanın debisi, basıncı ve kanal direncinden çıkar; fan üreticisinin işletme ve soğuk havadaki mil gücü değerleri esas alınır.

Emiş fanı motorunu 2 kutupluya çevirmek çekişi artırır mı?

Basıncı artırır ama güç yaklaşık devrin küpüyle yükselir; motor aşırı yüklenir ve çark hız sınırını aşabilir. Çarkın tasarım devri korunmalıdır.

Kazan fanı için yedek motor tutmak gerekli mi?

Fan durduğunda kazan da durduğu için kritik tesislerde aynı gövde ve devirde bir yedek motor planlamak yaygın bir uygulamadır.