Vidalı Kompresör Elektrik Motoru Değişiminde Güç ve Kaplin Uyumu

Vidalı kompresörde motor arızalandığında üretim çoğu zaman basınçlı havaya bağlı olarak durur ve en hızlı çözüm, aynı güçte bir motoru bulup yerine takmak gibi görünür. Oysa vidalı kompresörde motor, hava ucuna genellikle kaplinle ve hassas bir eksen hizasıyla bağlıdır; güç doğru olsa bile mil, flanş veya kaplin göbeği tutmadığında motor yerine oturmaz. Bu yazıda kaplinli vidalı kompresörlerde motor değişimini, güç uyumu ve kaplin uyumu olmak üzere iki başlıkta ele alıyor, HEM Motor'un ilgili modelleriyle somutlaştırıyoruz.

Vidalı kompresörde motorun çalışma koşulları

Vidalı kompresör, motor açısından sıradan bir sabit yük değildir. Değişimden önce şu çalışma özelliklerini bilmek gerekir:

• Yüklü-boşta döngüsü: Klasik kompresörlerde motor, basınç ayar değerine ulaşınca boşta çalışmaya geçer, basınç düşünce yeniden yüklenir. Bu döngü gün boyunca defalarca tekrarlanır.
• Kalkış sıklığı: Hava tüketimi düşükse motor boşta uzun kalır ve durur; ihtiyaç doğunca yeniden kalkar. Kompresör kontrol sistemi saatte izin verilen kalkış sayısını sınırlar; değişimde bu ayar ve yeni motorun kalkış sıklığına uygunluğu konuşulmalıdır.
• Sıcak kabin: Motor çoğunlukla ses yalıtımlı kabinin içindedir. Kabin içi sıcaklık, makine dairesinin sıcaklığından belirgin şekilde yüksek olabilir; motorun soğutma havasını nereden aldığı önemlidir.
• Dönüş yönü: Vidalı hava ucu tek yönde dönmek üzere tasarlanır. Ters yönde çalıştırma kısa sürede hasar verebilir; bu yüzden ilk çalıştırmada dönüş yönü mutlaka kontrol edilir.

Güç uyumu: etiketteki kW yeterli mi?

Yeni motorun gücü, eski motorun etiketindeki güçten küçük olmamalıdır. Ama yalnız kW'a bakmak bazı durumları kaçırır.

• Eski motorun servis faktörü: Bazı kompresör üreticileri, servis faktörü 1'in üzerinde olan motorlar kullanır ve kompresörü bu payı kısmen kullanacak şekilde ayarlar. Eski etikette SF yazıyorsa bunu mutlaka bildirin. HEM Motor modellerinde servis faktörü 75 kW ve üzerinde 1,15'tir; daha küçük güçlerde SF değeri ürün kaydında yer almaz, bu yüzden aynı kW'ta eşdeğerlik ancak eski motorun gerçek yükü bilinerek değerlendirilir.
• Çalışma basıncı değişikliği: Kompresörün çalışma basıncı sonradan yükseltildiyse hava ucu daha fazla güç çeker. Motor arızasının nedeni buysa aynı güçte motor da kısa sürede aynı sonuca gidebilir.
• Akım ve koruma: Yeni motorun etiket akımı eski motorunkinden farklıysa kompresör kontrol kartındaki ve paneldeki koruma ayarları yeni etikete göre güncellenir.
• Devir: Kaplinli kompresörde hava ucunun devri motor devrine eşittir (dişli kutulu modellerde dişli oranı da işin içine girer). Farklı kutuplu bir motor takmak hava debisini ve çekilen gücü değiştirir; bu yüzden devir eski motorla aynı tutulur.

Kaplin uyumu: motor ile hava ucu arasındaki bağlantı

Kaplinli vidalı kompresörlerde motor ile hava ucu genellikle iki şekilde birleştirilir: motor ayaklarından ortak bir şaseye bağlanır ve kaplinle hava ucunu sürer ya da motor flanşından bir bağlantı çanına (adaptör gövdesine) oturur, kaplin bu çanın içinde kalır.

Mil ve kaplin göbeği

• Mil ucu çapı ve kama: Kaplin göbeğinin deliği ve kama kanalı yeni motorun miline birebir uymalıdır. Göbek yeniden işlenecekse bunun maliyeti ve süresi değişim planına eklenir.
• Mil boyu ve omuz mesafesi: Göbek mile tam oturmalı, iki kaplin yarısı arasındaki boşluk kaplin üreticisinin öngördüğü değerde kalmalıdır. Mil kısa veya uzunsa boşluk tutmaz.
• Özel mil: Bazı kompresörlerde motor, standart dışı mil ucu veya özel bağlantıyla üretilmiştir. Bu durumda standart motor ancak bağlantı birebir uyuyorsa kullanılabilir; aksi hâlde özel motor gerekir. Eski motorun etiketini ve mil ölçüsünü gönderin, birlikte değerlendirelim.

Flanş, ayak ve eksen hizası

• Flanşlı bağlantı: Motor çana flanştan bağlanıyorsa flanş tipi ve ölçüsü belirleyicidir; HEM Motor'da flanş ölçüsü siparişte teyit edilir. Montaj şekilleri gövdeye göre sunulur; seçenekler montaj şekilleri sorusunda özetlenmiştir.
• Ayaklı bağlantı: Motor şaseye ayaklarından bağlanıyorsa mil yüksekliği ve ayak delik aralıkları eski motorla aynı olmalıdır. Bu ölçüler gövdeye göre 2D teknik çizimlerde ve 2026 kataloğunda yer alır.
• Hizalama: Ayaklı bağlantıda değişimden sonra kaplin hizası ölçülerek yeniden yapılır. Hizasız bir kaplin, rulmanları ve hava ucunun yataklarını yıpratır.

Aynı güç, farklı gövde: 37 kW örneği

Gövde uyumunun neden önemli olduğunu 37 kW modeller iyi gösterir. HEM Motor'da 37 kW pik döküm gövdeyle sunulur ve devre göre gövde kodu değişir:

Aynı 37 kW'ta 3000 d/d model 200L, 1500 d/d model 225S gövdededir; mil yüksekliği, ayak aralığı ve büyük olasılıkla mil ucu farklıdır. Yani eski motorun yalnız gücünü değil devrini ve gövde kodunu bilmek gerekir. Tablodaki üç model de IP55 koruma sınıfında, F sınıfı yalıtımlı ve 400/690 V (Δ/Y), 50 Hz beslemelidir; 400 V şebekede üçgen bağlanır ve yıldız-üçgen yol vermeye uygundur.

Yol verme ve sürücülü kompresörler

Klasik sabit hızlı vidalı kompresörlerin çoğu yıldız-üçgenle yol alır; hava ucu kalkışta boşta tutulduğu için kalkış yükü düşüktür. Yeni motorun 400 V'ta üçgen bağlanacak şekilde etiketlenmiş olması bu düzen için gereklidir; 230/400 V etiketli bir motor 400 V şebekede yıldız-üçgenle kullanılamaz.

Değişken hızlı (sürücülü) kompresörlerde motor frekans konvertöründen beslenir. HEM Motor'un üç fazlı serileri sürücüyle hız kontrolüne uygundur. Kompresör uzun süre en düşük hızında ve tam torkta kalıyorsa motor için harici fan gerekebilir; sürücü kabinden uzakta ve kablo uzunsa dv/dt ya da sinüs filtresi değerlendirilir. Bu koşulları ve sürücünün çalışacağı hız aralığını siparişte bildirin; ayrıntı için inverterle kullanım sorusuna bakabilirsiniz. Sürücülü kompresörlerin bazılarında motor, kompresöre özel olarak tasarlanmıştır; bu durumda standart motorla değişim mümkün olmayabilir.

Örnek senaryo: ayaklı ve kaplinli 37 kW kompresör

Senaryo örnek amaçlı ve varsayımsaldır; anlatılan bir müşteri olayı yoktur. Bir atölyede sabit hızlı, yıldız-üçgen yol alan bir vidalı kompresörün 37 kW motoru sargı arızası nedeniyle değiştirilecek olsun. Eski motorun etiketinde 2960 d/d ve 200L gövde okunuyor.

• Devir ve gövde aynı kalacağı için aday model 200L2-2 kodlu 37 kW motordur.
• Eski etikette SF 1,15 yazdığı görülürse kompresörün gerçek çekişi servis kayıtlarından veya akım ölçümünden kontrol edilir; motor sürekli etiket gücünün üzerinde çalışıyorsa bir üst güç değerlendirilir. Bir üst güçte gövde değişebileceği için kaide ve kaplin uyumu yeniden kontrol edilir.
• Mil ucu ve kama, mevcut kaplin göbeğiyle katalogdan karşılaştırılır; mil boyu nedeniyle kaplin boşluğunun değişip değişmeyeceğine bakılır.
• Montajdan sonra kaplin hizası yapılır, kompresör kontrolündeki akım ayarı yeni etikete göre güncellenir ve ilk çalıştırmada dönüş yönü kısa bir tetiklemeyle kontrol edilir.

Hava ucu 1500 d/d motorla çalışan bir kompresörde ise 225S-4 veya bir üst güçteki 225M-4 gündeme gelir; hangisinin uygun olduğu eski motorun etiketiyle ve gövde ölçüleriyle belirlenir.

Değişim için gönderilecek bilgiler

• Eski motorun etiket fotoğrafı: güç, devir, akım, gerilim, gövde kodu ve varsa SF
• Kompresör tipi: sabit hızlı veya sürücülü; yol verme yöntemi
• Bağlantı şekli: ayaklı ve kaplinli mi, flanştan çana mı bağlı; flanşlıysa flanş ölçüsü
• Mil ucu çapı, kama genişliği ve mil boyu; kaplin tipi
• Kabin içi sıcaklık ve ortam bilgisi, günlük kalkış sayısı

Kompresör uygulamalarına ilişkin genel bilgiler kompresör elektrik motorları sayfamızda yer alır. Uygun modelleri ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasında görebilirsiniz. Motorunuzun etiket bilgileriyle uygun modeli sormak için motor etiketini gönderin; diğer sorular için iletişim sayfamızı kullanın.