Kovalı Elevatör İçin Elektrik Motoru Seçimi ve Sipariş Bilgileri

Kovalı elevatör, dökme malzemeyi bir bant veya zincire bağlı kovalarla dikey olarak yukarı taşır. Tahrik motoru üst kafadadır ve yük, kovalardaki malzemenin ağırlığını yerçekimine karşı kaldırmaktan gelir. Bu, elevatörü yatay konveyörden ayıran temel farktır: motor durduğunda dolu kovalar geri dönmek ister, kalkışta ise motor dolu kolonu sıfır hızdan kaldırmak zorundadır. Bu yazıda elevatör motorunu seçerken hangi bilgilerin gerektiğini, geri dönüşü önleyen düzeneğin neden motorla karıştırılmaması gerektiğini ve siparişte neleri iletmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Elevatör yükü neden farklıdır?

Yatay bir konveyörde motor esas olarak sürtünmeyi yener; malzeme yukarı kaldırılmaz. Kovalı elevatörde ise gücün büyük bölümü, kovalardaki malzemeyi elevatör yüksekliği boyunca kaldırmaya harcanır. Kapasite ve yükseklik arttıkça gereken güç de neredeyse doğru orantılı büyür. Buna ek olarak alt kasnakta kovaların malzemeyi kepçelediği bölgede bir kazıma direnci, ayrıca bant veya zincirin, kasnakların ve yatakların sürtünmesi vardır.

Bu nedenle elevatör motoru için "şu yükseklikte elevatöre şu kW" gibi genel bir kural yazmıyoruz. Güç; saatlik kapasite, kaldırma yüksekliği, malzemenin dökme yoğunluğu, kova tipi ve hızından hesaplanır ve bu hesap elevatör üreticisine aittir. Mevcut bir elevatörde motor değişiyorsa referans, sorunsuz çalışmış eski motorun etiketidir.

Kapasite artışına dikkat

Elevatörlerde motor sorunlarının sık bir nedeni, kapasitenin zamanla artırılmasıdır: daha büyük kovalar takılır, besleme hızlandırılır veya daha yoğun bir malzemeye geçilir. Motor aynı kaldığı hâlde yük büyür. Eski motor ısınıyor veya termik atıyorsa, yeni motor seçmeden önce bu değişikliklerin olup olmadığını kontrol edin.

Geri dönüş kilidi ve fren: motorun işi değil

Dolu bir elevatör enerjisi kesildiğinde, yükselen koldaki dolu kovaların ağırlığı nedeniyle geriye döner. Bu dönüş alt kafada malzeme yığılmasına, kovaların ve bandın zarar görmesine yol açar. Bunu önlemek için elevatörlerde geri dönüş kilidi (backstop) kullanılır; bu eleman genellikle redüktörün içinde veya üst kafa milindedir.

Standart trifaze asenkron motor tek başına geri dönüşü engellemez. Mevcut elevatörde geri dönüş önleme işlevi motorun kendisinde ise, yani motor frenli ise veya özel bir geri dönüş kilitli motor kullanılıyorsa, bu standart motorla aynı sayılmaz; özel motor gerekir ve etiket ile teknik bilgiyle ayrıca sorulmalıdır. Motor değişiminde şunları netleştirin:

• Geri dönüş kilidi redüktörde mi, üst kafa milinde mi, motorda mı?
• Eski motorun etiketinde fren gerilimi veya fren momenti gibi ek bir bilgi var mı?
• Redüktör değişmeden kalacaksa, geri dönüş kilidinin dönüş yönü yeni motorun bağlantısıyla uyumlu mu? Motor ters yönde bağlanırsa kilit motoru kilitler; ilk çalıştırmada yön kontrolü bu yüzden kritiktir.

Dolu kalkış ve yol verme

Elevatörün durduğu anda kovalar dolu kalır ve kalkışta motor bu yükü hemen kaldırmak zorundadır. Ayrıca alt kafada biriken malzeme, kalkışta kovaların kepçelemesini zorlaştırabilir. Bu iki etken birlikte, elevatör kalkışını sürekli çalışmadan daha ağır yapar.

• Direkt yol verme: Küçük ve orta güçte yaygındır; motor tam kalkış torkunu verir.
• Yıldız-üçgen: Kalkış torkunu yaklaşık üçte bire indirir. Dolu kolonla kalkışta motor yıldızda hızlanamayabilir; bu yöntem ancak elevatör boşaltılarak durduruluyorsa veya hesap uygun çıkıyorsa tercih edilmelidir.
• Frekans konvertörü: Yumuşak ve yüksek torklu kalkış sağlar. Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir. Üst kafa ile pano arasındaki mesafe elevatörlerde çoğu zaman uzundur; kablo boyunu siparişte belirtin.

İşletmede en etkili önlem, elevatörü durdurmadan önce beslemeyi kesip kovaları boşaltmaktır. Acil duruşlar bunun dışında kalır; motor ve yol verme yöntemi, acil duruş sonrası dolu kalkışa göre değerlendirilmelidir.

Motorun bağlantısı ve çalışma ortamı

Elevatör üst kafasında motor genellikle redüktörle birlikte çalışır. Üç düzen yaygındır: motorun B5 flanşından redüktör girişine oturduğu flanşlı bağlantı, motorun ayaklarından bir konsola bağlanıp redüktöre kaplinle güç verdiği düzen ve kayış-kasnaklı tahrik. HEM Motor'da B3, B5, B14, B34, B35 ve dikey şekiller gövdeye göre sunulur; flanş ölçüsü siparişte teyit edilir. Mil ve flanş ölçülerini 2D teknik çizimlerle karşılaştırın.

Ortam açısından elevatör kafası tozlu, çoğu zaman açık havada veya kapalı bir kulenin tepesindedir. Bu nedenle:

• IP55 koruma toz ve su sıçramasına karşıdır; doğrudan yağmur alan açık kurulumlarda motorun üstü bir siperlikle korunmalı, fan kapağının hava alışı kapatılmamalıdır.
• Motorun soğutma kanatları üzerinde biriken toz, ısınmaya yol açar; periyodik temizlik planlanmalıdır.
• Tahıl ve un gibi patlayıcı toz ortamları özel koşullar gerektirebilir; bu durumda tesisinizin bölge sınıflandırmasını siparişten önce bildirin, standart motorun uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
• Yüksek bir noktadaki motorun değişimi vinç veya platform gerektirir; pik döküm gövdenin rijitliği titreşimli kafalarda avantajlıdır, ancak taşıma planı baştan yapılmalıdır.

Örnek modeller

Aşağıdaki modeller pik döküm seriden ve elevatör tahrikinde görülen farklı güç sınıflarından seçilmiştir. Hepsi 4 kutuplu (1500 d/d senkron), IP55 ve F sınıfı yalıtımlıdır. Hangi gücün gerektiği elevatör verileriyle belirlenmelidir.

3 kW model 230/400 V etiketlidir ve 400 V şebekede yıldız bağlanır; bu yüzden yıldız-üçgen yol vermeye uygun değildir. 15 kW ve 30 kW modeller 400/690 V etiketlidir ve 400 V şebekede üçgen çalışır. Elevatör ve diğer dikey taşıma ekipmanları için genel bilgi taşıma sistemleri elektrik motorları sayfasında yer alır.

Varsayımsal örnek: tahıl elevatöründe motor yenileme

Bu bölüm açıklama amaçlı bir örnektir, gerçek bir uygulama değildir. Bir tahıl tesisinde orta yükseklikte bir kovalı elevatörün üst kafasındaki 15 kW, 4 kutuplu, 160L gövdeli motor sargı arızası nedeniyle değiştirilecek olsun. Redüktörde geri dönüş kilidi bulunuyor, motor B5 flanşla redüktöre bağlı.

• Geri dönüş kilidi redüktörde olduğu için standart motor uygundur; aday model 160L-4'tür.
• Flanş merkezleme çapı ve delik çemberi eski motordan ölçülür, siparişte teyit edilir; mil çapı ve boyu redüktör girişine göre kontrol edilir.
• İlk çalıştırmadan önce motor redüktörden ayrıkken dönüş yönü kontrol edilir; yön ters ise iki faz yer değiştirir. Böylece geri dönüş kilidine ters yönde yüklenilmez.
• Tesis tozlu bölge sınıflandırmasına tabi ise bu bilgi siparişten önce paylaşılır.

Sipariş için gönderilecek bilgiler

• Eski motorun etiket fotoğrafı (güç, devir, gerilim, gövde kodu; fren bilgisi varsa o da)
• Elevatör yüksekliği, kapasitesi ve taşınan malzeme
• Geri dönüş kilidinin yeri (redüktör, kafa mili veya motor)
• Bağlantı şekli ve montaj şekli (B5 flanşlı, B3 ayaklı, B35, kayışlı)
• Yol verme yöntemi, pano ile motor arası kablo boyu ve şebeke gerilimi
• Ortam: açık alan, toz yoğunluğu, varsa bölge sınıflandırması

Uygun modelleri ve güncel fiyatları elektrik motoru satın al sayfasında inceleyin. Elevatörünüzdeki motorun etiket bilgileriyle uygun modeli sormak için etiket fotoğrafını gönderin; özel bir tahrik düzeni söz konusuysa iletişim sayfamızdan teknik bilgileri paylaşın.