Helezon Konveyör İçin Elektrik Motoru Seçerken Kalkış Yükü

Helezon (vidalı) konveyör, bir boru veya oluk içinde dönen spiral bir kanatla dökme malzemeyi iter. Sürekli çalışırken yükü oldukça düzenlidir; zor an, helezonun dolu hâlde durduktan sonra yeniden kalkmasıdır. Boru içinde sıkışan, nem çekip topaklanan veya çökerek yoğunlaşan malzeme, kanadın dönmeye başlamasına direnç gösterir. Bu yüzden helezon motoru seçerken sürekli çalışma gücünden önce kalkış anında motordan istenen torku ve bu torkun redüktör üzerinden nasıl iletildiğini anlamak gerekir. Bu yazı, kalkış yükünü belirleyen etkenleri, yol verme yöntemlerinin buna etkisini ve sipariş öncesi toplanması gereken bilgileri ele alıyor.

Helezonda kalkış yükünü ne belirler?

Boş bir helezonu döndürmek kolaydır; zorluk, malzemenin davranışından gelir. Kalkış yükünü artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Doluluk oranı: Helezon borusu ne kadar dolu durduysa kanadın önündeki malzeme kütlesi o kadar büyüktür. Besleme ağzı açık kalmış ve boru tamamen dolmuşsa kalkış yükü belirgin biçimde artar.
• Malzemenin cinsi: Çimento, kireç, un gibi ince tozlar durdukça sıkışır; nemli kum veya kil topaklanır; tahıl ve pelet görece serbest akar. Aynı helezon, farklı malzemede çok farklı kalkış torku ister.
• Eğim: Yatay helezona göre eğimli veya dikey helezonda malzemenin ağırlığı kanada daha fazla biner; kalkış ve çalışma yükü birlikte artar.
• Bekleme süresi: Bir gece veya hafta sonu boyunca dolu duran helezonda malzeme çökelir. Sabah ilk kalkış, gün içindeki kalkışlardan daha ağırdır.
• Yatak ve askı durumu: Uzun helezonlarda ara askı yatakları aşınmış veya malzemeyle dolmuşsa sürtünme yükü motora yansır.

Bu etkenler makinenin adından anlaşılmaz. "Çimento helezonu" diye anılan iki makine, farklı boy, çap ve eğimde bambaşka kalkış davranışı gösterebilir. Güç kararı, helezon üreticisinin hesabına veya mevcut motorun etiketine dayanmalıdır.

Kalkış torku ile nominal tork arasındaki fark

Motor etiketindeki nominal tork, motorun nominal devirde sürekli verebileceği torktur. Kalkış anında asenkron motor bundan daha yüksek bir tork üretebilir; bu oran motor tasarımına bağlıdır ve katalogda belirtilir. Helezonda önemli olan, kalkış anında istenen torkun motorun kalkış torkunun altında kalması ve motorun nominal devre yeterince hızlı çıkmasıdır. Motor yük altında uzun süre düşük devirde kalırsa yüksek akım çeker ve sargı hızla ısınır.

Redüktör bu ilişkiyi değiştirmez, yalnız ölçekler: redüktör oranı kadar büyütülmüş tork helezon miline ulaşır. Yani redüktör büyük bir tork çarpanıdır ama motorun kalkışta verebileceğinin üzerine çıkmaz. Motorların nominal torklarını kW ve devire göre tork tablosunda karşılaştırabilirsiniz.

Kutup sayısının etkisi

Aynı güçte 6 kutuplu bir motor, 4 kutupluya göre yaklaşık bir buçuk kat nominal tork verir; çünkü aynı gücü daha düşük devirde üretir. Ancak helezonun dönüş hızı redüktör oranıyla birlikte belirlendiği için kutup sayısı değişirse redüktör oranı da değişmelidir. Var olan bir helezonda motor değiştiriliyorsa kutup sayısını korumak en güvenli yoldur.

Yol verme yöntemi kalkışı nasıl etkiler?

Helezon motorunun sorunsuz kalkıp kalkmayacağını belirleyen ikinci büyük etken yol verme yöntemidir.

Frekans konvertörüyle kullanımda harici fan ve filtre gerekip gerekmediğini inverter ile kullanım sorusunda özetledik; bu koşullar siparişte bildirilmelidir. Mevcut pano yıldız-üçgen ise yeni motorun etiket geriliminin buna uygun olması gerekir: HEM Motor'da 4 kW ve üzeri modeller 400/690 V (Δ/Y) etiketlidir ve 400 V şebekede üçgen çalışır.

Kalkış zorluğunu azaltan işletme önlemleri

Daha büyük bir motor seçmek, kalkış sorununu çözmenin tek ya da en iyi yolu değildir. Çoğu durumda işletme tarafında alınan önlemler motoru rahatlatır:

• Durdurmadan önce besleme kesilir ve helezonun boşalması için kısa bir süre çalıştırılır. Boş veya az dolu duran helezon kolay kalkar.
• Silo veya bunker çıkışında sürgü varsa helezon dururken kapatılır; böylece boru üstten basınç altında kalmaz.
• Nem çeken malzemelerde boru kapakları ve contalar kontrol edilir; dışarıdan su veya buhar girmesi topaklanmayı artırır.
• Askı yatakları ve kanat-boru boşluğu düzenli kontrol edilir; aşınan kanat malzemeyi geri kaçırır ve yükü artırır.
• Termik koruma motor etiket akımına göre ayarlanır. Koruma ayarını yükseltmek sorunu gizler, motorun ömrünü kısaltır.

Örnek modeller

Aşağıdaki modeller, helezon tahrikinde sık görülen güç aralığından ve tozlu ortama uygun pik döküm gövdeli seriden seçilmiştir. Hepsi IP55 korumalı, F sınıfı yalıtımlı ve 400/690 V (Δ/Y), 50 Hz'dir. Güç ve kutup kararı helezonun kendi verisiyle verilmelidir.

• 132S-4 pik döküm: 5,5 kW, 4 kutup, 1460 d/d, IEC 132S, anma akımı 10,7 A, nominal tork 36 Nm. Kısa ve orta boy, yatay helezonlarda görülen güç sınıfı.
• 160L-6 pik döküm: 11 kW, 6 kutup, 970 d/d, IEC 160L, anma akımı 22,0 A, nominal tork 108,3 Nm. Düşük giriş devrine göre tasarlanmış redüktörlü düzenlerde.
• 180M-4 pik döküm: 18,5 kW, 4 kutup, 1470 d/d, IEC 180M, anma akımı 33,5 A, nominal tork 120,2 Nm. Uzun veya eğimli, yoğun malzeme taşıyan helezonlarda.

Taşıma ekipmanlarına yönelik diğer bilgiler taşıma sistemleri elektrik motorları sayfasında yer alır. Montaj şekli (ayaklı B3, flanşlı B5 veya ikisi birlikte B35) gövdeye göre sunulur; redüktörün giriş flanşı ölçüsü siparişte teyit edilir.

Varsayımsal örnek: sabah kalkışında termik atan helezon

Aşağıdaki durum, açıklama amacıyla kurgulanmış bir örnektir. Bir un fabrikasında eğimli bir helezon, gün içinde sorunsuz çalışıyor; ancak hafta sonu dolu bekledikten sonra pazartesi sabahı yıldız-üçgen kalkışta dönemiyor ve termik atıyor. Motor etiketinde 5,5 kW, 4 kutup, 132S gövde yazıyor.

• İlk adım, kalkış yükünün kaynağını görmektir: durmadan önce helezonun boşaltılıp boşaltılmadığı, silo sürgüsünün açık kalıp kalmadığı kontrol edilir.
• Helezon boşaltılarak durduruluyorsa ve sorun sürüyorsa askı yatakları ve kanat boşluğu incelenir.
• İşletme düzeni değişemiyorsa, yıldız-üçgen yerine daha yüksek kalkış torku sağlayan bir yol verme yöntemi değerlendirilir; motor değişimi ancak bundan sonra konuşulur.
• Motorun kendisi arızalanmışsa aynı güç, kutup ve gövdede bir model, örneğin 132S-4 pik döküm, redüktör flanşı teyit edilerek takılır.

Sipariş için gönderilecek bilgiler

• Mevcut motorun etiket fotoğrafı (güç, devir, gerilim, gövde kodu)
• Helezonun boyu, çapı, eğimi ve taşınan malzeme
• Helezonun dolu kalkıp kalkmadığı, günlük kalkış sayısı
• Redüktör tipi, oranı ve motorla bağlantı şekli (flanşlı, kaplinli, kayışlı)
• Yol verme yöntemi ve şebeke gerilimi
• Ortam: toz, nem, açık alan

Helezonunuza uygun modelleri ve güncel fiyatları görmek için elektrik motoru satın al sayfasını ziyaret edin. Değişim yapıyorsanız motor etiketinin fotoğrafını gönderin; kalkış koşullarını birlikte değerlendirmek için bize ulaşın.