Bantlı Konveyör Elektrik Motoru Değişiminde Redüktör ve Devir Uyumu

Bantlı bir konveyörde motor, banda doğrudan değil, bir redüktör üzerinden güç verir. Bu yüzden konveyör motoru değişirken asıl soru "kaç kW" değil, "yeni motor redüktörle birlikte bandı aynı hızda ve aynı çekişle döndürecek mi" sorusudur. Motorun nominal devri, redüktör oranı ve tambur çapı birlikte bant hızını belirler; motorun redüktöre bağlanma şekli ise değişimin kaç saat süreceğini. Bu yazıda bu üç halkayı sırayla kontrol etmeyi ve standart bir trifaze motorun konveyörde nerede yeterli, nerede yetersiz kaldığını anlatıyoruz.

Bant hızı nereden gelir?

Bant hızı üç değerin sonucudur: motorun nominal devri, redüktörün çevrim oranı ve tahrik tamburunun çapı. Motor devri redüktör oranına bölünerek tambur devri bulunur; tambur devri tamburun çevresiyle çarpılınca bandın dakikada kat ettiği yol çıkar. Bu zincirde motor, hızı belirleyen ilk halkadır.

Aşağıdaki hesap varsayımsal değerlerle yapılmıştır ve yalnız yöntemi göstermek içindir:

• Motor nominal devri 1450 d/d, redüktör oranı 30:1 olsun. Tambur devri yaklaşık 48,3 d/d olur.
• Tambur çapı 0,4 m ise çevresi yaklaşık 1,26 m'dir. Bant hızı 48,3 × 1,26 ≈ 61 m/dk, yani saniyede bir metrenin biraz üzerindedir.
• Aynı redüktöre nominal devri 1460 d/d olan bir 4 kutuplu motor takılırsa tambur devri 48,7 d/d olur; fark pratikte hissedilmez.
• Aynı redüktöre 6 kutuplu, nominal devri 955 d/d olan bir motor takılırsa tambur devri yaklaşık 31,8 d/d'ye düşer ve bant üçte bir oranında yavaşlar.

Sonuç basittir: kutup sayısı aynı kalırsa, farklı üreticilerin nominal devirleri arasındaki küçük farklar bant hızını belirgin biçimde değiştirmez. Kutup sayısı değişirse redüktör oranı da yeniden hesaplanmalıdır.

Redüktör çıkışında tork ve motor gücü

Redüktör hızı düşürürken torku yaklaşık oranı kadar artırır; dişli kayıpları bu artışın bir kısmını götürür. Bu nedenle motorun nominal torku küçük görünse de redüktör çıkışında bandı çeken tork çok daha büyüktür. Motorun nominal torkunu tork tablosundan veya ürün sayfasından görebilirsiniz.

Konveyörde gereken güç; taşınan malzemenin miktarına, bant uzunluğuna, eğime, makara sürtünmesine ve bant hızına bağlıdır. Bu yüzden "şu uzunlukta konveyöre şu kW" gibi bir kalıp kural yoktur. Değişimde en güvenilir başlangıç, eski motorun etiketindeki güç ve devirdir. Eski motor sorunsuz çalıştıysa aynı güç ve aynı kutup sayısı ile devam etmek mantıklıdır. Eski motor sürekli ısınıyor, termik atıyor veya dolu bantla kalkamıyorsa, daha büyük bir motora geçmeden önce yük artışının sebebi araştırılmalıdır: kilitlenmiş makaralar, gerginliği bozulmuş bant, eklenen kapasite veya eğim değişikliği.

Dolu bantla kalkış

Konveyör çoğu zaman hat durduğunda üzerinde malzemeyle kalır ve yeniden dolu kalkar. Kalkışta motor; bandın, malzemenin ve tamburların ataletini hızlandırmalı, ayrıca sürtünmeyi yenmelidir. Uzun, eğimli veya ağır yüklü bantlarda bu kalkış yükü sürekli çalışma yükünden belirgin biçimde yüksek olabilir.

• Direkt yol verme: Motor tam kalkış torkunu verir, ama bant ve redüktör ani bir darbe görür; kayış ve bağlantı elemanları zorlanır.
• Yıldız-üçgen: Kalkış akımını düşürür, fakat kalkış torkunu da yaklaşık üçte birine indirir. Dolu ve eğimli bantta motor yıldızda yeterli hıza çıkamayabilir.
• Frekans konvertörü: Yumuşak ve kontrollü kalkış sağlar, bant hızını ayarlamaya da izin verir. Üç fazlı serilerimiz frekans konvertörüyle hız kontrolüne uygundur; uzun süre düşük devirde tam torkla çalışmada harici fan gerekebilir, sürücü-motor arası kablo uzunsa dv/dt veya sinüs filtresi değerlendirilir; bu koşullar siparişte bildirilir.

Eski motor hangi yöntemle kalkıyorduysa ve sorun çıkmıyorduysa aynı yöntemi korumak en az riskli yoldur. Yol verme yöntemini değiştirmek istiyorsanız bunu siparişte belirtin.

Motor redüktöre nasıl bağlanır?

Değişimin kolay ya da zahmetli olması büyük ölçüde bağlantı şekline bağlıdır. Konveyörlerde üç düzen yaygındır:

• Motor flanşı doğrudan redüktör girişine oturur: Motor mili redüktörün giriş deliğine girer, motor B5 veya B14 flanşından redüktöre cıvatalanır. Burada IEC gövde kodu, flanş ölçüsü, mil çapı ve mil boyu birebir uymalıdır.
• Kaplinli bağlantı: Motor ayaklarından (B3) bir şaseye bağlanır, redüktör giriş miliyle kaplin üzerinden birleşir. Mil yüksekliği ve ayak delik aralığı belirleyicidir; hiza sahada ayarlanır.
• Kayış-kasnaklı bağlantı: Motor gergi rayına bağlanır, redüktör girişine kayışla güç verir. Kasnak oranı bant hızına doğrudan etki eder; değişimde kasnak çapları korunmalıdır.

Flanşlı bağlantıda yalnız "B5" ya da "B14" ifadesine güvenmeyin; aynı gövdede bile flanş büyüklüğü farklı olabilir. HEM Motor'da B3, B5, B14, B34, B35 ve dikey şekiller gövdeye göre sunulur; flanş ölçüsü siparişte teyit edilir. Redüktörün giriş flanşı ölçülerini 2D teknik çizimlerle karşılaştırın. Redüktörlü tahrikler hakkında genel bilgi redüktör için elektrik motorları sayfasında yer alır.

Örnek modeller

Aşağıdaki modeller konveyör tahrikinde sık görülen güç aralığından seçilmiştir. Hepsi IP55 korumalı, F sınıfı yalıtımlı ve 50 Hz beslemelidir. Tablodaki 6 kutuplu model, düşük devir istenen ve redüktör oranı buna göre seçilmiş düzenleri göstermek için eklenmiştir.

Tablo, aynı 2,2 kW güçte kutup sayısının etkisini de gösterir: 6 kutuplu model daha düşük devirde döner ve daha yüksek nominal tork verir, ancak gövdesi 112M'dir; 4 kutuplu 100L1-4'ün yerine takıldığında hem bant hızı hem bağlantı ölçüleri değişir. Konveyör uygulamaları için diğer seçenekler konveyör bant elektrik motorları sayfasındadır.

Standart motorun sınırları

Standart trifaze asenkron motor, konveyör tahrikinin büyük kısmında yeterlidir. Bazı durumlar ise standart motorun kapsamı dışında kalır ve özel motor gerektirir:

• Eğimli bantta durunca geri kaymayı önlemek için motora entegre fren gerekiyorsa, frenli motor özel bir üründür; standart motorla aynı sayılmaz. Bu durumda etiket ve teknik bilgiyle bize sorun.
• Çift hızlı (iki kademeli) motorla çalışan bir konveyörün yerine tek hızlı standart motor takılırsa bir hız kademesi kaybolur.
• Redüktörle bütünleşik, özel milli veya özel flanşlı motorlar standart IEC motorla birebir değiştirilemeyebilir.
• Bant sık sık durup kalkıyorsa veya uzun süre çok düşük hızda çalışıyorsa motorun soğutması ayrıca değerlendirilmelidir.

Sipariş için gönderilecek bilgiler

• Eski motorun etiket fotoğrafı (güç, devir, gerilim, gövde kodu)
• Redüktör tipi ve oranı, mümkünse redüktör etiketinin fotoğrafı
• Bağlantı şekli: flanşla doğrudan, kaplinli veya kayışlı; montaj şekli (B3, B5, B14, B35)
• Yol verme yöntemi ve bandın dolu kalkıp kalkmadığı
• Ortam koşulları: toz, nem, açık alan

Uygun modelleri ve güncel fiyatları mağaza sayfamızda inceleyebilirsiniz. Motorunuzun etiket bilgileriyle uygun modeli sormak için etiket fotoğrafını bize gönderin; redüktör bağlantısıyla ilgili sorularınız için iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.