Bir elektrik motoru sipariş ederken güç, devir ve gövde boyu kadar önemli ama sıkça atlanan bir bilgi vardır: montaj konumu, yani IM kodu. IM (International Mounting) kodu, motorun nasıl monte edileceğini, ayaklı mı flanşlı mı olduğunu, milin yatay mı dikey mi konumlanacağını standart bir gösterimle tanımlar. Yanlış montaj koduyla sipariş edilen bir motor, makineye fiziksel olarak bağlanamaz; ayaklı beklenen yerde flanşlı motor gelirse ya da mil yukarı beklenirken aşağı konumlu motor gelirse iş durur, motor iade edilir ve termin gecikir. Bu yazıda IEC 60034-7 standardındaki IM kodlarını, en yaygın IM B3, IM B5, IM B35, IM B14, IM V1 ve IM V5 konumlarını ve siparişte montaj konumunu doğru belirtmenin neden kritik olduğunu açıklıyoruz.

Farklı IM montaj konumlarında elektrik motorları: ayaklı, flanşlı ve dikey

IM Kodu Nedir? IEC 60034-7 Standardı

IM kodu, motorun montaj düzenini ve mil konumunu tanımlayan uluslararası bir standarttır. IEC 60034-7 standardı bu kodları iki farklı gösterimle tanımlar: Kod I (harf ve rakam kombinasyonu, ör. IM B3) ve Kod II (tamamen rakamsal, ör. IM 1001). Pratikte sektörde en yaygın kullanılan Kod I gösterimidir. IM kodu, motorun ayaklı mı flanşlı mı olduğunu, milin hangi yönde durduğunu ve motorun yatay mı dikey mi monte edileceğini tek bir kısa kodla ifade eder.

Bu standardizasyonun amacı, farklı üretici ve farklı ülkeler arasında ortak bir dil sağlamaktır. Bir makine imalatçısı motorun IM B5 olmasını istediğinde, dünyanın her yerinde aynı flanşlı montaj konumu anlaşılır. Bu da yanlış anlaşılmayı önler ve doğru siparişi mümkün kılar. Montaj tipi ile motorun bağlantı yüzeyi doğrudan ilişkilidir; bağlantı tiplerinin temel mantığını B5 flanşlı mı B14 flanşlı mı yazımızda ele aldık. Yanlış motor gelmesini önlemenin genel yöntemini ise yanlış motor gelmesini önleyin yazımızda anlattık.

IM B3: Ayaklı Montaj

IM B3, en yaygın ve en bilinen montaj konumudur. Bu konumda motor, gövdesinin altındaki ayaklar üzerinden bir kaideye, şaseye ya da zemine cıvatalarla bağlanır. Mil yatay konumdadır ve motor çoğunlukla kayış-kasnak, kaplin ya da redüktör bağlantısıyla makineye tahrik aktarır. IM B3 motorlar konveyörlerden pompalara, fanlardan jeneratörlere kadar çok geniş bir uygulama yelpazesinde kullanılır.

Ayaklı motorun avantajı, sağlam bir zemine güvenli biçimde sabitlenebilmesi ve gerektiğinde kayış gerginliği için kızaklı kaide üzerine oturtulabilmesidir. B3 ayaklı motorların montaj ve bağlantı özelliklerini katalogda detaylı bulabilirsiniz; ayaklı motorların kayış-kasnak, kaplin ve redüktör bağlantısına uygunluğu standart bir özelliktir. Pik döküm gövdeli ağır hizmet uygulamalarında ayaklı montajın darbe ve titreşim dayanımını pik döküm gövdeli motorda darbe dayanımı yazımızda ele aldık.

IM B5 ve IM B14: Flanşlı Montaj

Flanşlı motorlar, ayaklar yerine ön kapaktaki bir flanş üzerinden doğrudan makineye, redüktöre, pompaya ya da fana bağlanır. İki temel flanş tipi vardır:

  • IM B5 (büyük flanş): Ön kapaktaki büyük çaplı flanş, flanş üzerindeki delikler ve cıvatalarla bağlanır. Genellikle redüktör, pompa ve fan gövdesine doğrudan akuple bağlantı için kullanılır. Güç aralığı geniştir ve büyük güçlerde de tercih edilir.
  • IM B14 (küçük flanş, pati flanş): Daha küçük çaplı, dişli delikli flanştır. Genellikle küçük ve orta güçlü uygulamalarda, kompakt redüktör ve makine bağlantılarında kullanılır.

Flanşlı montajın avantajı, motoru makineye doğrudan ve hassas hizalı biçimde bağlayabilmesidir; ara kaide ve ek hizalama gerektirmez. B5 ve B14 arasındaki seçim, bağlanacak makinenin flanş tipine göre yapılır ve bu ikisi birbirinin yerine takılamaz. B5 ile B14 farkını ve makine imalatçıları için doğru seçimi B5 mi B14 mü bağlantı tipi seçimi yazımızda detaylandırdık. Redüktöre uygun flanş ve gövde eşleştirmesi için sonsuz dişli redüktöre motor eşleştirme yazımız temel kaynaktır.

IM B5 flanşlı ve IM B35 ayak artı flanşlı motorun montaj detayı

IM B35 ve IM B34: Ayak + Flanş Kombinasyonu

Bazı uygulamalarda hem ayaklı hem flanşlı bağlantı birlikte istenir. Bu kombine montaj tipleri şunlardır:

  • IM B35: B3 ayak bağlantısı ile B5 büyük flanşın birleşimidir. Motor hem ayaklarıyla şaseye sabitlenir hem de ön büyük flanşıyla redüktör, pompa, fan ya da makine gövdesine bağlanır. Bu çift bağlantı, motora ek mekanik sağlamlık ve hizalama güvencesi verir.
  • IM B34: B3 ayak bağlantısı ile B14 küçük flanşın birleşimidir. Daha küçük güçlerde, hem ayakla sabitleme hem de küçük flanşla makine yüzeyine bağlanma istenen uygulamalarda kullanılır.

B35 montaj, özellikle redüktöre bağlanan ve aynı zamanda titreşim ya da ağır yük altında ek destek gereken uygulamalarda tercih edilir. Çünkü flanş bağlantısı hizalamayı sağlarken, ayaklar motora ek taşıma ve sabitleme desteği verir. Konveyör tahrik gruplarında, mikser ve karıştırıcılarda, ağır redüktörlü sistemlerde B35 sık tercih edilen bir konumdur. Kombine montajda dikkat edilmesi gereken nokta, hem ayak hem flanş bağlantısının aynı düzlemde ve gerilimsiz oturmasıdır; aksi halde gövdeye iç gerilim biner ve titreşim oluşur. Montaj sırasında ayak ve flanşın birlikte hizalanması, özellikle büyük gövde boylarında önemlidir.

IM V1 ve IM V5: Dikey Montaj

Yatay montajın yanı sıra bazı uygulamalar motorun dikey konumlanmasını gerektirir. Dikey montaj kodları milin yönünü belirtir:

  • IM V1: Flanşlı, mil aşağı bakacak şekilde dikey montaj. Yukarıdan aşağı doğru tahrik veren dikey pompalar ve karıştırıcılar bu konumda kullanılır. En yaygın dikey montaj konumudur.
  • IM V5: Ayaklı (duvara monte) ya da mil aşağı dikey montaj çeşididir; uygulamaya göre değişir.
  • IM V3 / IM V6: Mil yukarı bakacak şekilde dikey montaj konumları.

Dikey montajda kritik bir konu, milin aşağı baktığı durumlarda (V1) yağ keçesi ve sızdırmazlığın doğru seçilmesidir; çünkü yerçekimi, yağ ve nemi mil yatağına doğru zorlayabilir. Dikey montajda yağ keçesi ve doğru sipariş konusunu dikey montajlı motor seçimi (V1/V5) yazımızda ayrıntılı ele aldık. Dikey montajda ayrıca üstte yağmur ve toza karşı koruyucu (drip cover) gerekebilir.

Makineye Göre Doğru Montaj Konumu Seçimi

Hangi IM konumunun seçileceği tamamen motorun bağlanacağı makineye ve uygulamaya bağlıdır. Ayaklı (B3) konum, motorun kaideye sabitlenip kayış-kasnak ya da kaplinle tahrik aktardığı çoğu yatay uygulama için uygundur. Flanşlı (B5/B14) konum, motorun doğrudan redüktör, pompa ya da fana akuple bağlandığı uygulamalar için seçilir. Kombine (B35) konum, hem ayak hem flanş desteği gerektiren ağır ya da hassas hizalı uygulamalarda tercih edilir. Dikey (V1/V5) konum ise dikey pompa, karıştırıcı ve özel makine düzenleri için gereklidir.

Mevcut bir motoru değiştirirken montaj konumunu eski motorun etiketinden ve fiziksel bağlantısından birebir tespit etmek gerekir; aksi halde yeni motor makineye bağlanamaz. Eski marka bir motoru eşdeğeriyle değiştirirken montaj konumunun de eşleştirilmesini eski marka motoru birebir değiştirme ve muadil seçim ve IEC bağlantı ölçüleri yazılarımızda ele aldık. Verimli motora geçişte mekanik uyumu (gövde, ayak, mil) ise IE4 motora geçişte mekanik uyum yazımızda inceledik.

Siparişte Montaj Konumunu Belirtmenin Önemi

Motor siparişinde IM kodunu belirtmek, güç ve devir kadar önemlidir. Çünkü aynı güç ve gövde boyundaki bir motor B3, B5, B35 ya da V1 olarak farklı montaj konumlarında üretilir ve bunlar birbirinin yerine kullanılamaz. Siparişte montaj kodu belirtilmezse, gelen motor makineye fiziksel olarak bağlanamayabilir. Bu da iade, yeniden sipariş ve termin gecikmesi anlamına gelir. Teklif isterken verilmesi gereken bilgileri teklif isterken verilecek 8 bilgi yazımızda, sipariş öncesi etiket eşleştirmesini ise yanlış motor gelmesini önleyin yazımızda topladık. Motor çeşitlerine ve doğru modele giden yolu elektrik motoru çeşitleri ve satın alma haritası yazımızda bulabilirsiniz. Ürün gamımızı sanayi tipi motorlar kategorisinden inceleyebilirsiniz.

IM Kodu ile Gövde Boyu ve Mil İlişkisi

IM montaj kodu tek başına yeterli değildir; doğru siparişin tamamlanması için motorun gövde boyu (IEC frame size), mil çapı ve flanş ölçüleri de montaj koduyla uyumlu olmalıdır. Örneğin IM B5 flanşlı bir motor sipariş ederken, flanşın çapı ve delik düzeni gövde boyuna göre standartla belirlenir; 90 gövde bir motorun B5 flanşı ile 132 gövde bir motorun B5 flanşı farklı ölçülerdedir. Bu nedenle flanş tipi (B5/B14) ile birlikte gövde boyunun da makineye uygun olduğu doğrulanmalıdır. Gövde boyu ve güç eşleşmesini mil çapı ve gövde tablosu (IEC 56-355) yazımızda detaylı tablolarla ele aldık.

Mil çapı da montaj konumuyla birlikte düşünülmelidir. Ayaklı (B3) ya da flanşlı (B5) motorda mil ucuna kasnak, kaplin ya da dişli takılacağından, mil çapı ve kama ölçüsünün karşı parçayla uyumlu olması gerekir. Yanlış mil çapı, montaj konumu doğru olsa bile motorun makineye tahrik aktarmasını engeller. Mil çapı, kama ve kaplin-kasnak uyumunu motor mil çapı ve kama ölçüleri yazımızda ele aldık. Büyük güçlü motorlarda gövde boyu büyüdükçe motorun ağırlığı da artar; montaj sırasında güvenli kaldırma için kaldırma mapası, ağırlık ve güvenli taşıma yazımız yol göstericidir.

Montaj Konumunun Soğutma ve Yağlamaya Etkisi

IM montaj konumu yalnızca mekanik bağlantıyı değil, motorun soğutma ve yağlama davranışını da etkiler. Yatay montajda (B3/B5) motorun kendi fanı arkadan hava emerek gövdeyi soğutur; bu standart soğutma düzenidir. Dikey montajda (özellikle mil yukarı konumlarında) fanın hava emiş yönü ve yağmur/toz girişi farklılaşır; bu nedenle dikey montajda üst koruyucu kapak (drip cover) gerekebilir. Soğutma yöntemlerini ve IC kodlarını soğutma yöntemleri (IC411/IC416) yazımızda ele aldık.

Yağlama açısından da montaj konumu önemlidir. Yatay motorlarda rulman yükü ve yağ dağılımı yataya göre tasarlanırken, dikey motorlarda (V1/V5) eksenel yük ve yağ keçesi farklı seçilir. Mil aşağı dikey montajda, yağ keçesinin sızdırmazlığı ve rulmanın eksenel yükü taşıması kritik hale gelir. Bu yüzden bir motoru yatay tasarımdan dikey kullanıma keyfi olarak çeviremezsiniz; montaj konumu üretim aşamasında belirlenir ve siparişte mutlaka belirtilmelidir. Yağ keçesi ve sızdırmazlık konusunu yağ keçesi ve sızdırmazlık yazımızda detaylandırdık.

Sıkça Sorulan Sorular

IM B3 ve IM B35 arasındaki fark nedir?

IM B3 yalnızca ayaklı montajdır; motor gövdesinin altındaki ayaklarla kaideye bağlanır ve mil yatay konumdadır. IM B35 ise hem ayaklı (B3) hem büyük flanşlı (B5) montajın birleşimidir; motor hem ayaklarıyla şaseye sabitlenir hem de ön büyük flanşıyla redüktör veya makineye bağlanır. B35, flanş bağlantısının sağladığı hassas hizalamayı ayakların sağladığı ek mekanik destekle birleştirir; bu yüzden redüktöre bağlanan ve ek destek gereken ağır uygulamalarda tercih edilir.

IM V1 motoru yatay olarak monte edebilir miyim?

Genel olarak önerilmez. IM V1 motor, mil aşağı bakacak şekilde dikey çalışma için tasarlanır; yağlama, rulman yükü dağılımı ve yağ keçesi bu konuma göre seçilir. Yatay monte edilirse rulman yükü ve yağlama beklenenden farklı olur ve ömür kısalabilir. Eğer motor hem yatay hem dikey kullanılacaksa, bunun siparişte belirtilmesi ve üreticinin onaylayacağı uygun bir montaj konumunun seçilmesi gerekir. Montaj konumu değişikliği motorun rulman ve yağlama tasarımını etkilediğinden keyfi değiştirilmemelidir.

Siparişte sadece kW ve devir vermek yeterli mi?

Hayır. kW ve devir motorun elektriksel özelliklerini belirler ama mekanik bağlantısını belirlemez. Aynı kW ve devirdeki motor B3, B5, B35, B14 veya V1 olarak farklı montaj konumlarında üretilir. Montaj kodu (IM) belirtilmezse gelen motor makineye bağlanamayabilir. Doğru sipariş için kW, devir, gövde boyu ve montaj konumunun (IM kodu) birlikte verilmesi gerekir; ayrıca mil çapı, koruma sınıfı ve gerilim de eklenmelidir.

Teklif Alın

Makinenize uygun montaj konumunda (IM B3, B5, B35, B14, V1 vb.) doğru motoru seçmek için uzman ekibimiz size yol gösterir. Mevcut motorunuzu birebir eşdeğeriyle değiştirmek ya da yeni bir uygulamaya motor seçmek istiyorsanız iletişim sayfamızdan ya da +90 (532) 345 49 86 numaralı telefondan bize ulaşın. Daha fazla teknik içerik için ana sayfamızı ve sanayi tipi motorlar kategorimizi ziyaret edebilirsiniz.

Sipariş Kontrol Listesi

  • Motorun bağlanacağı makinenin montaj yüzeyini (ayak mı, flanş mı) belirleyin.
  • Ayaklı bağlantı için IM B3, büyük flanş için IM B5, küçük flanş için IM B14 seçin.
  • Hem ayak hem flanş gerekiyorsa IM B35 (büyük flanş) veya IM B34 (küçük flanş) belirtin.
  • Dikey montajda mil yönünü belirleyin: mil aşağı için IM V1, uygulamaya göre V5/V3/V6.
  • Mevcut motoru değiştiriyorsanız montaj konumunu eski etiketten ve fiziksel bağlantıdan doğrulayın.
  • Dikey mil aşağı (V1) uygulamada yağ keçesi ve sızdırmazlığın uygun olduğundan emin olun.
  • Siparişte IM kodunu kW, devir ve gövde boyu ile birlikte mutlaka belirtin.
  • Mil çapı, kama ölçüsü, koruma sınıfı (IP) ve gerilim bilgisini de ekleyin.
  • Flanş tipinin (B5/B14) makinenin flanşıyla birebir uyumlu olduğunu doğrulayın.